धुलिखेलमा स्वास्थ्य अर्थशास्त्र नीति फेलोसिप अन्तर्गतको तेस्रो मोड्युल आजदेखि सुरु भएको छ। यस फेलोसिपको उद्देश्य स्वास्थ्य अधिकारीहरूको प्रमाणलाई नीतिगत सञ्चारमा रूपान्तरण गर्ने क्षमता अभिवृद्धि गर्नु हो।
स्वास्थ्य तथा खाद्य सुरक्षा मन्त्रालय (एमओएचएफएस) द्वारा आयोजित यस कार्यक्रममा संघीय र प्रदेश सरकारका करिब ४० अधिकारी तथा विश्वविद्यालयका प्रतिनिधिहरू सहभागी छन्। फेलोसिपको यो तेस्रो मोड्युल 'प्रमाण सञ्चार' मा केन्द्रित छ। पहिलो मोड्युलले स्वास्थ्य अर्थशास्त्र अवधारणा र नीतिबीचको सम्बन्ध तथा वास्तविक नीति तथा कार्यक्रममा यसको प्रयोग समेटेको थियो भने दोस्रो मोड्युल स्वास्थ्य सेवा वित्तपोषण र स्वास्थ्य आर्थिक विश्लेषणको व्यावहारिक प्रयोगमा केन्द्रित थियो।
प्रमाण-आधारित निर्णयको आवश्यकता
उद्घाटन सत्रमा बोल्दै मन्त्रालयका सहसचिव डा. श्रीकृष्ण श्रेष्ठले विभिन्न क्षेत्रमा बजेट विनियोजनमा भिन्नता रहेको उल्लेख गरे। 'केही स्थानमा बजेट उच्च छ, केहीमा कम। स्रोतलाई राम्रोसँग वितरण गर्न सकिन्छ कि भनेर विचार गर्न आवश्यक छ,' उनले भने। उनले सहभागी फेलोहरूले स्वास्थ्य नीति र अर्थशास्त्रको दृष्टिकोणबाट यी मुद्दाहरू अध्ययन गरी सम्भावित कदम चिनाएकोमा प्रशंसा गरे।
मन्त्रालयको नीति, योजना तथा अनुगमन महाशाखाका प्रमुख डा. गुण निधि शर्माले प्रमाण-आधारित निर्णयको आवश्यकता औंल्याउँदै ज्ञानलाई कार्यमा रूपान्तरण गर्नुपर्ने बताए। 'पहिले हामी कार्यमा केन्द्रित थियौं, तर अब कार्य ज्ञानद्वारा समर्थित हुनुपर्छ र जनताका लागि परिणाम दिनुपर्छ,' उनले भने।
स्वास्थ्य सेवा सुधारमा प्रमाणको भूमिका
नेपाल स्वास्थ्य अर्थशास्त्र संघ (एनएचईए) का अध्यक्ष प्रा. डा. शिवराज अधिकारीले लगानी निर्णयलाई स्पष्ट जानकारीले समर्थन गर्नुपर्ने बताए। 'आधारभूत र प्राथमिक स्वास्थ्य सेवामा लगानीले उच्च उत्पादकत्व दिन्छ भन्ने स्पष्ट प्रमाण उत्पन्न गर्न आवश्यक छ,' उनले थपे।
काठमाडौं विश्वविद्यालय चिकित्सा विज्ञान विद्यालय (केयूएसएमएस) का प्रमुख प्रशासनिक अधिकृत डा. विराज मान कर्माचार्यले तालिमलाई देशको स्वास्थ्य प्रणालीको व्यावहारिक आवश्यकतासँग जोड्नुपर्नेमा जोड दिए। 'शैक्षिक सिकाइ र व्यावहारिक कार्यबीचको खाडललाई कम गर्न सिक्दै काम गर्ने र ज्ञानलाई स्वास्थ्य प्रणालीमा लागू गर्ने अवसर सिर्जना गर्नुपर्छ,' उनले भने।
तीन मोड्युलमा व्यक्तिगत क्षमता अभिवृद्धि सत्र र अनुभवजन्य सिकाइ परियोजनाहरू समावेश छन्। तेस्रो मोड्युलले संघीय र प्रदेशस्तरका नीति निर्माताहरूलाई स्वास्थ्य अर्थशास्त्र प्रमाणलाई निर्णयमा प्रयोग गर्न व्यावहारिक नीति सञ्चार सीप प्रदान गर्नेछ। यसले वैज्ञानिक प्रमाणलाई नीतिगत सन्देशमा रूपान्तरण गर्ने, विकसित स्वास्थ्य वित्तपोषण सन्दर्भमा वित्तीय कठिनाइ बुझ्ने, आधारभूत स्वास्थ्य सेवा प्याकेजका लागि उम्मेदवार हस्तक्षेपको लागत निर्धारण विधि, तथा नीति संक्षिप्त र प्रमाण सारांश तयार गर्ने विषय समेटेको छ।