नेपालमा पछिल्लो समय सूचना र प्रविधिको विकास तीव्र गतिमा भइरहेको छ। यसै सन्दर्भमा, देशका ग्रामीण तथा दुर्गम क्षेत्रहरूमा डिजिटल साक्षरता अभियान सञ्चालन गर्न विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाहरू सक्रिय रूपमा लागिपरेका छन्। यस अभियानको मुख्य उद्देश्य ग्रामीण क्षेत्रका नागरिकहरूलाई इन्टरनेटको सही प्रयोग, अनलाइन सेवाहरूको पहुँच र डिजिटल सुरक्षाका बारेमा सचेत गराउनु हो।
डिजिटल साक्षरताको आवश्यकता र महत्त्व
आजको आधुनिक युगमा प्रविधिको ज्ञान बिना दैनिक जीवनका धेरै कामहरू असहज बन्दै गएका छन्। सरकारी सेवाहरू डिजिटल माध्यमबाट उपलब्ध हुन थालेपछि साधारण नागरिकहरूलाई पनि यसको ज्ञान हुनु अनिवार्य भएको छ। डिजिटल साक्षरता अभियानले विशेष गरी महिला, वृद्धवृद्धा र विद्यार्थीहरूलाई लक्षित गरेको छ, जसले गर्दा उनीहरूले प्रविधिको प्रयोग गरी आफ्नो जीवनस्तर सुधार्न सकून्।
अभियानका मुख्य गतिविधिहरू
यस अभियान अन्तर्गत विभिन्न स्थानीय तहहरूमा मोबाइल बैंकिङ, अनलाइन फारम भर्ने तरिका, र सामाजिक सञ्जालको सुरक्षित प्रयोग सम्बन्धी व्यावहारिक तालिमहरू प्रदान गरिँदै आएको छ। यसका साथै, विद्यालयहरूमा कम्प्युटर शिक्षा र इन्टरनेटको शैक्षिक प्रयोगका बारेमा पनि विशेष कक्षाहरू सञ्चालन गरिएका छन्। यसले गर्दा विद्यार्थीहरूमा प्रविधिको सकारात्मक प्रयोग गर्ने बानीको विकास भएको छ।
"प्रविधिको पहुँच मात्र पर्याप्त छैन, यसको सही र सुरक्षित प्रयोग गर्न सिकाउनु नै आजको मुख्य आवश्यकता हो।" - स्थानीय सहजकर्ता
चुनौती र आगामी बाटो
यद्यपि, नेपालका धेरै दुर्गम क्षेत्रहरूमा अझै पनि भरपर्दो इन्टरनेट सेवा र विद्युतको अभाव छ। प्रविधिको पहुँच पुगेका ठाउँहरूमा पनि डिजिटल साक्षरताको स्तर न्यून हुनु ठूलो चुनौतीको रूपमा रहेको छ। यी चुनौतीहरूलाई चिर्नका लागि पूर्वाधार विकाससँगै सचेतनामूलक कार्यक्रमहरूलाई निरन्तरता दिनु आवश्यक देखिन्छ। आगामी दिनहरूमा यस अभियानलाई अझ प्रभावकारी बनाउन स्थानीय सरकार र निजी क्षेत्रको सहकार्य अपरिहार्य छ।