भारतीय पर्यटकको आगमनले नेपालको अफ–सिजन पर्यटनमा चहलपहल

भारतीय पर्यटक नेपालको पर्यटन उद्योगको लागि महत्वपूर्ण आधार बनेका छन्, विशेषगरी परम्परागत रूपमा पर्यटन गतिविधि सुस्त हुने अफ–सिजनमा। नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार गत वर्ष हवाई मार्गबाट मात्रै २ लाख ९३ हजार ३८४ भारतीय पर्यटक नेपाल आएका थिए भने भूमिबाट करिब १० लाख थप भारतीयले नेपाल भ्रमण गरेको अनुमान छ।

भारत विश्वको छैटौँ ठुलो अर्थतन्त्र हो, जसको आर्थिक उत्पादन करिब ४.१५ ट्रिलियन अमेरिकी डलर छ। भारतको अर्थतन्त्र र प्रतिव्यक्ति आय बढ्दै जाँदा भारतीयहरूको विदेश यात्रामा पनि उल्लेखनीय वृद्धि भएको छ। भारतीय पर्यटन मन्त्रालयका अनुसार सन् २०२५ मा ३ करोड २७ लाख भारतीयले विदेश भ्रमण गरेका थिए, जुन सन् २०२४ को ३ करोड ८ लाख ५० हजार भन्दा बढी हो। सबैभन्दा धेरै भारतीय पर्यटक संयुक्त अरब इमिरेट्स, साउदी अरब र थाइल्यान्ड गएका थिए।

भारतीय पर्यटकको आगमनको प्रवृत्तिले नेपालको परम्परागत अफ–सिजनमा पनि उल्लेखनीय वृद्धि देखाएको छ। धेरै भारतीय पर्यटक आफ्नै सवारी साधनमा यात्रा गर्न रुचाउँछन्, जसले दुई देशबीचको सडक सम्पर्कलाई सहज बनाएको छ। सांस्कृतिक र भाषिक समानता, सहज पहुँच, प्राकृतिक सौन्दर्य र किफायती यात्रा प्याकेजका कारण नेपाल भारतीय पर्यटकको रोजाइको गन्तव्य बनेको छ।

जलवायु परिवर्तन र भारतीय पर्यटक

हालै जलवायु परिवर्तनले भारतीय पर्यटकलाई नेपाल आउन प्रोत्साहित गरेको छ। भारतमा तापक्रम बढ्दै गएको छ र धेरै राज्यहरूमा तापक्रम ४० डिग्री सेल्सियसभन्दा माथि पुगेको छ, जसले पर्यटकलाई गर्मीको मौसममा शितल गन्तव्य खोज्न प्रेरित गरेको छ। यस वर्ष जुन महिनामा भारतीय पर्यटकको अप्रत्याशित आगमनले पर्यटन व्यवसायलाई व्यस्त बनाएको थियो। पोखरा, मुक्तिनाथ र मनकामनाजस्ता प्रमुख गन्तव्यका होटलले उच्च अकुपेन्सी रिपोर्ट गरेका छन्, जसमा धार्मिक पर्यटकको ठुलो संख्या छ।

अन्नपूर्ण संरक्षण क्षेत्र आयोजना (एक्याप) को तथ्यांक अनुसार मे र जुन महिनामा करिब ६६ हजार पर्यटकले मुक्तिनाथ भ्रमण गरेका थिए, जसमध्ये ९४ प्रतिशत भारतीय नागरिक थिए। यो संख्याले मुक्तिनाथ भारतीय पर्यटकको लागि सबैभन्दा लोकप्रिय तीर्थस्थल बन्दै गएको देखाउँछ।

पूर्वाधार सुधारको आवश्यकता

भारतीय पर्यटकको बढ्दो संख्यालाई व्यवस्थापन गर्न नेपालले पूर्वाधार सुधारमा ध्यान दिनुपर्ने देखिन्छ। मुख्य तीर्थस्थलहरूमा यात्री विश्रामगृह, यातायात सुविधा, सार्वजनिक शौचालय, गुणस्तरीय गेष्ट हाउस र होमस्टे, तथा सफा पिउने पानी र सरसफाइको व्यवस्था गर्नुपर्छ। सार्वजनिक स्थलहरूको सफाइ र पवित्रता जोगाउन आगन्तुकहरूको जिम्मेवारीबारे स्पष्ट जानकारी दिनुपर्छ।

धार्मिक पर्यटक प्रायः मितव्ययी भए पनि उनीहरूले धार्मिक वस्तु, हस्तकला, स्मारिका, खाद्यान्न र अन्य स्थानीय उत्पादनको खरिद गरी स्थानीय अर्थतन्त्रमा महत्वपूर्ण योगदान दिन्छन्। उनीहरूको खर्चले साना व्यवसाय, स्थानीय रोजगार र ग्रामीण समुदायको आयमा सुधार ल्याउँछ। साथै, बढ्दो पर्यटक खर्चले सरकारी राजस्व बढाउँछ, जसलाई पूर्वाधार, सम्पदा संरक्षण र दिगो व्यवस्थापनमा पुनर्लगानी गर्न सकिन्छ।

भारतीय बाह्य पर्यटन बढ्दै जाँदा नेपाल भौगोलिक निकटता, सांस्कृतिक समानता र प्राकृतिक आकर्षणका कारण लाभान्वित हुन सक्छ। तर दिगो व्यवस्थापन, विविधीकरण र पूर्वाधार सुधार आवश्यक छ। नेपाललाई मौसमी गन्तव्य मात्र नभई वर्षभरिको पर्यटन गन्तव्यको रूपमा स्थापित गर्नुपर्छ।