देउवा पक्षको राष्ट्रिय भेला सम्पन्न, धर्म र संस्कृतिको प्रस्तावमा नेताहरूबीच विवाद

काठमाडौं, १७ अगस्ट । नेपाली कांग्रेसको असन्तुष्ट पक्षको तीनदिने राष्ट्रिय भेला आज सम्पन्न भएको छ। शेरबहादुर देउवाको नेतृत्वमा भएको सो भेलाले आगामी १५औं महाधिवेशन, संविधान संशोधन तथा धर्म र संस्कृतिका आधारमा राष्ट्रिय पहिचानसहितका पाँचवटा राजनीतिक प्रस्ताव पारित गरेको छ।

गत १४ अगस्टदेखि सुरु भएको भेला तोकिएकै समयमा सम्पन्न भए पनि धर्म र संस्कृतिसम्बन्धी प्रस्तावले गम्भीर बहस र अन्ततः मञ्चमै नेताहरूबीच विवाद निम्त्याएको थियो। भेलाले सनातन परम्परालाई नेपालको राष्ट्रिय पहिचानको रूपमा स्वीकार गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।

प्रस्तावमा भनिएको छ, “प्राचीनकालदेखिको नेपालको परम्परागत धर्म र संस्कृति नै हाम्रो राष्ट्रिय पहिचान हो। हिन्दू, बौद्ध, किरात र प्रकृति धर्मको संरक्षण गर्ने दायित्वलाई मध्यनजर गर्दै सनातन धर्मलाई राष्ट्रिय पहिचानका रूपमा अगाडि बढाउने प्रतिबद्धता गरिनेछ।”

भेलाको समापन औपचारिक रूपमा भए पनि अन्तिम सत्रमा वरिष्ठ नेताहरूबीच प्रस्तावको शब्दावलीलाई लिएर सार्वजनिक विवाद भएको थियो। नेता दीपकप्रकाश कुइकेलले मस्यौदा पढिरहँदा पूर्व उपसभापति विमलेन्द्र निधि मञ्चमा पुगेर पूर्व प्रवक्ता डा. प्रकाशशरण महतले तयार पारेको मस्यौदामा आपत्ति जनाएका थिए। सोही क्रममा दुवै नेताले मस्यौदा दस्तावेज तानातान गर्दा केहीबेर हातापाता भएको थियो। महतले निधिलाई सम्हालेर आसनमा फर्काएका थिए।

धर्म र संस्कृतिको प्रस्तावमा विवाद

विवादको मूल विषय प्रस्तावको शब्दावली थियो। डा. महतको मस्यौदाले ऐतिहासिक आस्थाहरूको अभ्यासको स्वतन्त्रताको प्रत्याभूति दिँदै सनातन परम्परालाई राष्ट्रिय पहिचानका रूपमा मान्यता दिनुपर्ने धारणा राखेको थियो। निधिले भने पार्टीको परम्परागत ‘धार्मिक स्वतन्त्रता’ को अडानमा रहनुपर्ने र थप कुनै विशेषण आवश्यक नरहेको तर्क गरेका थिए।

देउवाले अन्ततः हस्तक्षेप गर्दै डा. महतकै मस्यौदा यथावत् पढ्न निर्देशन दिएका थिए। सभालाई सम्बोधन गर्दै उनले आफू व्यक्तिगत रूपमा हिन्दु भए पनि सबै व्यक्तिले आ–आफ्नो धर्म पालना गर्ने स्वतन्त्रताको पूर्ण सम्मान गर्ने बताए। “म व्यक्तिगत रूपमा हिन्दु हुँ। मैले ब्रतबन्ध गरेको छु र हिन्दु परम्पराअनुसार विवाह गरेको छु। म पशुपतिनाथ दर्शन गर्न जान्छु र दियो बाल्छु,” देउवाले कार्यकर्तासमक्ष भने।

उनले धर्मका विषयमा बृहत् राज्य नीति र संवैधानिक प्रश्नबारे बोल्दै अन्तिम अधिकार राजनीतिक आदेशभन्दा सार्वभौम जनतामा रहने बताए। “देशमा धर्मका सम्बन्धमा के हुन्छ वा हुँदैन भन्ने निर्णय जनताको हुनेछ,” उनले भने, “राष्ट्रमा सबैका लागि धार्मिक स्वतन्त्रता हुनुपर्छ।”

महाधिवेशन र अन्य प्रस्ताव

दोस्रो प्रस्तावअनुसार भेलाले १५औं महाधिवेशन देउवाकै नेतृत्व र निर्देशनमा गर्ने निर्णय गरेको छ। डा. शशांक कोइरालालाई प्रमुख संयोजक तोकिएको छ। देउवाकै नेतृत्वमा पार्टीलाई एकताबद्ध गर्नु महाधिवेशनको सफलताका लागि आवश्यक भएको भेलाले विश्वास व्यक्त गरेको छ। साथै, उनकै निर्देशनमा कोइरालाले नियमित पार्टी गतिविधिको संयोजन गर्नेछन्।

तेस्रो प्रस्तावले संकटका बेला राष्ट्रिय एकता र मेलमिलापसम्बन्धी वि.सं. २०७६ (सन् १९७६) को बीपी कोइरालाको नीतिलाई उद्धृत गर्दै राष्ट्रियता र लोकतान्त्रिक संस्थाहरूलाई सुदृढ पार्न राष्ट्रिय तथा लोकतान्त्रिक शक्तिहरूसँग संवाद गर्न आग्रह गरिएको छ। चौथो प्रस्तावमा वर्तमान संवैधानिक ढाँचाभित्र रहेर सान्दर्भिक सरोकारवालासँग संवाद गरी आवश्यक संविधान संशोधन गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरिएको छ।

थापाद्वारा नेताको विरासत निजीकरण नगर्न चेतावनी

यसैबीच, नेपाली कांग्रेसका सभापति गगनकुमार थापाले बीपी कोइराला र गणेशमान सिंहजस्ता नेताहरूको विरासतलाई ‘निजीकरण’ गर्न नहुने बताएका छन्। उनले ती नेताहरूको राजनीतिक योगदान व्यापक लोकतान्त्रिक आन्दोलनसँग सम्बन्धित भएकाले त्यसलाई परिवारमा सीमित गर्न नहुने बताए।

कांग्रेस नेता धर्म गौतमद्वारा लिखित पुस्तक ‘बीपी र विद्रोहका ती दिन’ विमोचन कार्यक्रममा आइतबार बोल्दै थापाले बीपीको ‘मेलमिलापको नीति’ अत्यन्त सान्दर्भिक रहेको र यसले जनचर्चामा बनेको टिप्पणी गरे। उनले ऐतिहासिक घटनाहरूलाई व्यक्तिगत सम्झनाका आधारमा नभई विश्वसनीय स्रोतहरूमार्फत दस्तावेज गर्नुपर्नेमा जोड दिए। पार्टीको प्रतिष्ठान पक्षको हालै भएको भेलाबारे सञ्चारकर्मीको प्रश्नमा थापाले पार्टीको केन्द्रीय कार्यालयमा आइतबार आयोजना गरिने आधिकारिक पत्रकार सम्मेलनको प्रतीक्षा गर्न आग्रह गरेका थिए।