नवरात्रिको तेस्रो दिन आज माता दुर्गाको तेस्रो स्वरूप माता चन्द्रघण्टाको आराधना गरिँदैछ । यस वर्ष यो दिन मङ्गलबार अक्टोबर १३ मा परेको छ । दुर्गाका भक्तहरूले नवरात्रिको तेस्रो दिन चन्द्रघण्टालाई पूजा गर्ने परम्परा रहेको छ ।
नौ दिन चल्ने यो पर्वमा प्रत्येक दिन नवदुर्गाका एक-एक स्वरूपलाई समर्पित गरिन्छ । माता चन्द्रघण्टा देवी पार्वतीको विवाहित स्वरूप मानिन्छिन् । उनलाई निर्भीकता र साहसको प्रतीकका रूपमा लिइन्छ र उनलाई चन्द्रखण्ड, चण्डिका तथा रणचण्डी नामले पनि चिनिन्छ ।
पौराणिक कथामा चन्द्रघण्टा
पौराणिक मान्यता अनुसार पार्वतीसँग विवाह गर्न भगवान शिव राजा हिमवानको दरबारमा पुग्दा उनको अपरम्परागत रूप देखेर पार्वतीकी आमा मैना देवी मूर्च्छित भएकी थिइन् । शिवको घाँटीमा सर्प लपेटिएको थियो, उनका कपाल छरितो थिएन र उनको विवाह जन्तीमा प्रेत, ऋषि, भूत र पिशाचहरू सम्मिलित थिए । त्यसपछि पार्वतीले चन्द्रघण्टाको रूप धारण गरी शिवको आराधना गरेपछि उनी आकर्षक राजकुमारको रूपमा प्रकट भए र दुवैको विवाह सम्पन्न भयो ।
महागौरीले आफ्नो निधारमा आधा चन्द्र धारण गर्न थालेपछि उनलाई चन्द्रघण्टा देवीका रूपमा चिनिन थालियो ।
स्वरूप र हातमा रहेका अस्त्रशस्त्र
माता चन्द्रघण्टाको वाहन बाघ हो, जसलाई वीरताको प्रतीक मानिन्छ । उनका दस हात छन् र निधारमा अर्धचन्द्राकार चन्द्र धारण गरेकी छिन् । बायाँ हातमा उनी त्रिशूल, गदा, तरवार र कमण्डल धारण गर्छिन्, जसमध्ये पाँचौँ हात वरद मुद्रामा रहन्छ । दायाँ हातमा कमलको फूल, बाण, धनुष र जपमाला रहन्छन् भने पाँचौँ हात अभय मुद्रामा हुन्छ ।
यो स्वरूपमा माता चन्द्रघण्टा सबै अस्त्रशस्त्रसहित युद्धका लागि तयार मानिन्छिन् । दानव तथा शत्रुप्रति उनी कठोर मानिन्छिन् भने भक्तजनप्रति अत्यन्त करुणामयी । उनको निधारको घण्टीको ध्वनिले भक्तबाट सबै अशुभ शक्ति हटाउँछ भन्ने विश्वास छ । पौराणिक कथनअनुसार दानवहरूसँगको युद्धमा उनको घण्टीबाट निस्केको आवाजले हजारौँ दुष्ट दानवलाई मृत्युदेवताको लोकमा पुर्याएको थियो ।
पूजा विधि र सामग्री
तेस्रो दिन बिहान सबेरै उठेर स्नान गरी सफा नयाँ वस्त्र धारण गर्नुपर्ने विधि छ । देवीको मूर्तिलाई चोकी वा पूजा स्थानमा राखी केसर, गंगाजल र केवडाले स्नान गराइन्छ । त्यसपछि देवीलाई सुनौलो रङको वस्त्र पहिराएर पहेँलो फूल, चमेली, पञ्चामृत र मिश्री अर्पण गरिन्छ । माता चन्द्रघण्टालाई खीरको विशेष भोग पनि चढाइन्छ ।
चन्द्रघण्टा भगवतीको पूजामा पानीले भरिएको कलशमा पञ्चपल्लव राखिन्छ, जसलाई अनन्त शक्तिका स्वरूप महाकाली, महालक्ष्मी र महासरस्वतीप्रतिको भक्तिभावका रूपमा लिइन्छ । नवदुर्गामध्येकी एक चन्द्रघण्टाको नाम उनले धारण गर्ने चन्द्राकार घण्टीबाट रहन गएको मानिन्छ ।
महत्व
माता चन्द्रघण्टालाई भक्तका शत्रु नाश गर्ने देवीका रूपमा चिनिन्छ । उनको आशीर्वादले भक्तको पाप, कष्ट र नकारात्मक ऊर्जा हट्ने विश्वास छ । साथै उनी शुक्र ग्रहकी अधिष्ठात्री मानिन्छिन् र सबैको जीवनमा सन्तुलन कायम राख्न सहयोग गर्छिन् । नवरात्रिका क्रममा गरिने यो पूजाले भक्तलाई असाधारण बल र शक्ति प्राप्त हुने विश्वास गरिन्छ ।
