पाठेघरको मुखको क्यान्सर (सर्भाइकल क्यान्सर) पहिचानका लागि विकास गरिएको एआई सहायता प्रणालीमार्फत नेपाली प्रविधि कम्पनी वाइजयाक प्रालिले एसोसियो एआई इन हेल्थकेयर अवार्ड २०२६ हासिल गरेको छ। इन्डोनेसियाको जकार्तामा भएको एसोसियो डिजिटल एन्ड एआई समिटमा उक्त पुरस्कार हस्तान्तरण गरिएको हो।
एआई–असिस्टेड साइटोलोजी सोलुसन फर सर्भाइकल क्यान्सर स्क्रिनिङ (एआईएससीएस) नाम दिइएको यो समाधानले एसिया–ओसिनिया क्षेत्रभरका गम्भीर जनस्वास्थ्य समस्यामा स्वदेशी नवप्रवर्तनले पुर्याएको योगदानको मूल्याङ्कनस्वरूप सम्मान पाएको हो।
नेपालमा पाठेघरको मुखको क्यान्सर महिलाका लागि प्रमुख स्वास्थ्य जोखिमका रूपमा रहँदै आएको छ। वार्षिक करिब २ हजार २०० नयाँ संक्रमित थपिने र करिब १ हजार ५०० को मृत्यु हुने तथ्याङ्क उल्लेख गरिएको छ। सुरुवाती अवस्थामै रोग पत्ता लगाउनु महत्त्वपूर्ण भए पनि विशेषज्ञ प्याथोलोजिस्टको अभावले निदान प्रतिवेदन ढिलो हुने समस्या रहँदै आएको छ।
यही अवरोध हटाउने उद्देश्यले तयार गरिएको एआईएससीएस महँगो होलस्लाइड स्क्यानर नचाहिने गरी माइक्रोस्कोपमा आधारित प्रयोगशाला कार्यप्रणालीमै जोडिन सक्छ। यो प्रणाली चिकित्सकको स्थान लिन नभई सहयोग गर्न डिजाइन गरिएको कम्पनीले जनाएको छ, र अन्तिम निदान विशेषज्ञकै निगरानीमा रहन्छ।
परीक्षणमा देखिएका नतिजा
५०० स्थानीय बिरामीबाट लिइएका ८ हजारभन्दा बढी डिजिटाइज्ड इमेज प्याचमा गरिएको क्लिनिकल परीक्षणले केही उल्लेखनीय सुधार देखाएको छ :
प्रतिवेदन तयार गर्न लाग्ने ७ देखि १४ दिनको समय घटेर दुई घण्टाभन्दा कममा झरेको छ।
स्क्रिनिङ गर्न सकिने क्षमता बढेर चार गुणासम्म पुगेको छ।
प्याथोलोजिस्टले गर्नुपर्ने समीक्षा कार्यभार ८७ प्रतिशतसम्म घटेको छ।
विभिन्न क्लिनिकल वातावरणमा नतिजा फरक पर्न सक्ने भएकाले व्यावसायिक प्रयोग सुरु गर्नुअघि वाइजयाकले थप परीक्षण जारी राखेको छ।
स्थानीय आवश्यकतामा केन्द्रित नवप्रवर्तन
“एआईएससीएस जस्ता प्रविधिले ग्लोबल साउथका देशहरूले नवीनतम एआई अनुसन्धानलाई आधार बनाएर स्थानीय प्रतिभा प्रयोग गर्दै किफायती समाधान विकास गर्न सक्ने सम्भावना देखाएका छन्। नवप्रवर्तन स्थानीय आवश्यकतातिर लगाइए के सम्भव हुन्छ भन्ने यसले प्रस्ट पार्छ,” वाइजयाकका सहसंस्थापक तथा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत सुरेश मानन्धरले भने।
यो उपलब्धिले विकासोन्मुख देशहरूले आयातित प्रणालीमा मात्र भर पर्नुको साटो आफ्नै आवश्यकताअनुसारको स्वास्थ्य प्रविधि क्षमता आन्तरिक रूपमा निर्माण गर्न सक्ने सम्भावना झल्काएको छ। वाइजयाकको आगामी चरण नेपाललगायत स्वास्थ्य सुविधा सीमित रहेका क्षेत्रमा यो प्रणाली सुरक्षित र दिगो रूपमा कसरी परिचालन गर्न सकिन्छ भन्ने बाटोको मूल्याङ्कनमा केन्द्रित रहने जनाइएको छ।
