केली स्टोनलेक, पूर्व मेटा कार्यकारी तथा ह्विसलब्लोअरले सामाजिक सञ्जालमा बालबालिकाका लागि उमेर प्रतिबन्ध लगाउने नीति प्रभावकारी नभएको र यसले बालबालिकालाई सुरक्षित नबनाउने तर्क गरेकी छन्। उनले युरोपेली सङ्घ (ईयू) ले बालबालिकाको अनलाइन सुरक्षाका लागि ‘सेफ्टी-बाइ-डिजाइन’ दृष्टिकोणलाई कानुनी रूपमा स्थापित गर्नुपर्नेमा जोड दिएकी छन्।
सन् २००९ मा फेसबुकमा सामेल हुँदा स्टोनलेकले संस्थापक मार्क जुकरबर्गको मिसनमा विश्वास गरेको बताउँदै अहिले त्यो मिसन व्यावसायिक लाभमा परिणत भएको बताएकी छन्। मेटा, जुन अहिले फेसबुक, इन्स्टाग्राम र ह्वाट्सएपको मूल कम्पनी हो, अधिकतम प्रयोगकर्ता सहभागिताका लागि डिजाइन गरिएको प्लेटफर्मले प्रयोगकर्तालाई लत, क्रोध र गलत सूचनातर्फ धकेलिरहेको उनको भनाइ छ। उनले आफूले फेसबुकमा १५ वर्ष काम गर्दा अनन्त स्क्रोल, अटोप्ले र एल्गोरिदमिक फिडजस्ता सुविधाहरू जानाजानी लाभका लागि बनाइएको देखेको उल्लेख गरेकी छन्।
विश्वभर सामाजिक सञ्जालका हानिबारे चेतना बढ्दै गएको छ। गत जुलाईको सुरुमा एउटा स्वतन्त्र प्यानलले युरोपेली आयोगकी अध्यक्ष उर्सुला भोन डेर लेयेनलाई बालबालिकाको अनलाइन सुरक्षाबारे अन्तिम प्रतिवेदन बुझाएको थियो, जसमा विधायिकी प्रस्ताव पेश हुने अपेक्षा गरिएको छ। धेरै ईयू देशहरूले उमेर प्रतिबन्धको योजना बनाए पनि उक्त प्रतिवेदनले विषाक्त डिजाइन सुविधाहरूलाई प्रत्यक्ष प्रतिबन्ध गर्न सिफारिस गरेको छ। स्टोनलेकले यसलाई वैज्ञानिक सहमति र जनसमर्थनले समर्थन गरेको बताएकी छन्।
उदाहरणको रूपमा, अस्ट्रेलियाले गत डिसेम्बरमा १६ वर्षमुनिका बालबालिकाका लागि विश्वको पहिलो सामाजिक सञ्जाल प्रतिबन्ध लागू गरेको थियो। तर, मार्चमा ईसेफ्टी कमिसनरको अनुपालन प्रतिवेदनले प्रवर्तनमा ठूलो कमी र साइबर बुलिङ तथा छवि दुरुपयोगका रिपोर्टमा कमी नआएको देखाएको छ। अप्रिलमा १२ देखि १५ वर्षका आधाभन्दा बढी बालबालिका अझै पनि सक्रिय खाता रहेको पाइएको छ। फलस्वरूप, अस्ट्रेलियाले पनि हानिकारक डिजाइन सुविधाहरूलाई लक्षित गर्न थालेको छ।
त्यसैगरी, क्यानडा, स्पेन, ब्राजिल र जर्मनीले प्रविधि कम्पनीहरूलाई उनीहरूको प्लेटफर्म सुरक्षित डिजाइन गर्न जिम्मेवार बनाउने दिशामा अग्रसर भएका छन्। स्टोनलेकले सरकारहरूले बालबालिकालाई हानि गर्ने डिजाइन सुविधाहरूमा प्रतिबन्ध लगाउन र टेक फर्महरूलाई कडा सुरक्षा मापदण्ड पालना गर्न बाध्य पार्नुपर्ने तर्क गरेकी छन्।
यस दृष्टिकोणलाई १७० भन्दा बढी संस्थाले समर्थन गरेका छन् र यूकेका संस्थाहरूले सुरक्षा मापदण्डको मार्गनिर्देशन जारी गरेका छन्। पाँच युरोपेली देशहरूमा गरिएको हालैको सर्वेक्षणमा तीन-चौथाई वयस्कले ‘सेफ्टी-बाइ-डिजाइन’ दृष्टिकोणलाई समर्थन गरेका थिए।
कानुनी मोर्चामा पनि यस विषयले प्रवेश पाएको छ। फेब्रुअरीमा युरोपेली आयोगले टिकटकलाई लत डिजाइन परिवर्तन गर्न चेतावनी दिएको थियो। हालै, आयोगको प्रारम्भिक निर्णयले मेटाले अनन्त स्क्रोल र ध्यान खिच्ने सुविधाबाट हुने लत जोखिमको मूल्यांकन नगरेको भन्दै डिजिटल सेवा ऐन (डीएसए) को उल्लङ्घन भएको ठहर गरेको छ। अमेरिकामा, चार राज्यले मेटाबाट १.४ ट्रिलियन डलर क्षतिपूर्ति माग गरिरहेका छन्।
स्टोनलेकले अन्तरसञ्चालनशीलतालाई पनि सुधारको रूपमा उल्लेख गरेकी छन्। यदि सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्महरूले डाटा साझा गरे, प्रयोगकर्ताहरूले आफ्नो नेटवर्क नगुमाई सुरक्षित विकल्पमा सर्न सक्नेछन्।
उनले युरोपेली सङ्घसँग यस क्षेत्रमा नेतृत्व गर्ने अवसर रहेको बताउँदै भोन डेर लेयेनले ‘सेफ्टी-बाइ-डिजाइन’लाई समर्थन गरेको सकारात्मक संकेतको रूपमा हेरेकी छन्। ईयूले आगामी डिजिटल निष्पक्षता ऐनमा यो ढाँचा विस्तार गर्नुपर्ने उनको धारणा छ।
उनको भनाइमा, यदि कुनै सामाजिक सञ्जाल प्लेटफर्मबाट अनन्त स्क्रोल, सहभागिता-अधिकतम डिफल्ट र निरन्तर सूचना हटाइयो भने यो बालबालिकाका लागि धेरै सुरक्षित हुनेछ। उमेर प्रतिबन्धले प्लेटफर्म अपरिवर्तित छोडेर हानिकारक प्रभावलाई मात्र ढिलो गर्छ। ‘सेफ्टी-बाइ-डिजाइन’ दृष्टिकोणले बालबालिकालाई हानिकारक उत्पादनको जोखिम कम गर्ने र बजार प्रोत्साहनलाई पुनः आकार दिने उनको तर्क छ।