माडीमा धान पाके पनि किसान दोधारमा: वर्षाको डर र हात्तीको आतंकले ५० बिघा बाली जोखिममा

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको सिमाना नजिकै पर्ने माडी नगरपालिका–६ हरिनगरमा धान पाकिसकेको छ, तर काट्ने कि नकाट्ने भन्ने दोधारमा किसान छन्। एउटा डर मौसमको छ — वर्षा हुने पूर्वानुमान जारी भएकाले काटेको धान भिज्ने हो कि भन्ने। अर्को डर जंगली हात्तीको छ — केही दिनयता राति खेत पस्दै आएका दुई हात्तीले बाली सखाप पार्ने हो कि भन्ने।

रेवा मध्यवर्ती उपभोक्ता समितिका कार्यालय सचिव सूर्यकान्त खनालका अनुसार दसैंको टीकाको दिनदेखि हात्तीले धानखेतमा नोक्सानी गर्न थालेका हुन्। बेलुका साँझ नछिप्पिँदै हात्ती खेतभित्र छिर्ने गरेको उनले बताए।

रातभर जागै बस्नुपर्ने बाध्यता

हरिनगर क्षेत्रमा एउटा ठूलो र अर्को सानो गरी दुईवटा जंगली हात्ती छन्। लखेट्दा ती भाग्ने गरे पनि फेरि कुन बेला आएर बालीमा क्षति पुर्‍याउलान् भन्ने ठेगान नहुँदा गाउँले रातभर सुत्न पाएका छैनन्। हात्ती धपाउन रातको समय झनै जोखिमपूर्ण हुने भएकाले निकुञ्ज प्रशासन र निकुञ्ज सुरक्षाका लागि तैनाथ नेपाली सेनाको टोली पनि साथमा खटिने गरेको छ। हात्ती खेद्न दुईवटा ट्र्याक्टर भाडामा लिएर प्रयोग गरिएको खनालले जानकारी दिए।

रिउ खोला छेउको हरिनगरमा यो वर्ष धान राम्रैसँग फल्नुका साथै करिब सय बिघा खेतमा काट्ने बेला भएको छ। तर हात्तीका कारण कम्तीमा ५० बिघाको धान नोक्सान हुने जोखिम रहेको खनालले बताए। वर्षाको पूर्वानुमानका कारण किसानले तत्काल धान काट्न नसक्दा पाकेको बाली खुला खेतमै रहेको र हात्तीको सजिलो सिकार बनेको उनको भनाइ छ।

खेत र बस्तीतर्फ हात्ती नपसोस् भनेर लगाइएको विद्युतीय झड्का तारबार र पीसीसीसहितको मेस जाली पनि भत्किएको छ। छेकबारमा प्वाल पर्दा हात्ती छिर्ने खतरा अझै बढेको खनालले उल्लेख गरे।

हरिनगरमा मात्र ठूलो क्षति

चितवन राष्ट्रिय निकुञ्जको मध्यवर्ती क्षेत्र व्यवस्थापन समितिका अध्यक्ष तथा माडीका बासिन्दा शिवजी गायकका अनुसार पाक्ने बेलाको धान हात्तीलाई मन पर्ने भएकाले यो समयमा बढी नोक्सानी हुने गरेको हो। निकुञ्जकै आडमा पर्ने भएकाले माडीमा यो समस्या हरेक वर्ष दोहोरिने गरेको छ।

माडीको पूर्वी उत्तर भेगमा अयोध्यापुरीदेखि पाँच पाण्डव क्षेत्रसम्म यस्तो समस्या रहेको गायकले बताए। अयोध्यापुरीतर्फ अलि अग्लो बाँध रहेकाले हात्ती धेरै खेतमा पस्न नसके पनि अन्यत्र त्यस्तो अवस्था नरहेको उनको भनाइ छ। हरिनगरबाहेक अन्यत्र ठूलो क्षति भएको सूचना नआएको र क्षतिको एकिन विवरण आइनसकेको उनले जानकारी दिए। प्रशासन र सेनालाई तयारी अवस्थामा राखिएको पनि उनले बताए।

निकुञ्जको आडका बस्तीमा खेती जोगाउन स्थानीयलाई सधैँ सकस पर्ने गरेको छ। गैंडालगायतका वन्यजन्तुबाट बाली जोगाउन सकिए पनि हात्ती रोक्न भने कठिन भएको खनालको भनाइ छ। वन्यजन्तुले बालीमा क्षति पुर्‍याएबापत एक परिवारले अधिकतम १० हजार रुपैयाँसम्म राहत पाउने व्यवस्था रहेको अध्यक्ष गायकले बताए।