अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले बिहीबार हमास निशस्त्रीकरण र गाजाबाट इजरायली सेना फिर्ता हुने सम्झौता भएको घोषणा गरेका छन्। तर यस युद्ध अन्त्यका लागि धेरै बाधा, शर्तहरू र लामो समयसीमा बाँकी रहेको उनले स्वीकार गरेका छन्। हमास र इजरायल दुवैले तत्काल सहमति जनाएको संकेत गरेका छैनन्।
यो घोषणा अमेरिकी मध्यस्थतामा भएको युद्धविरामको नौ महिनापछि आएको हो। युद्धविरामको दोस्रो चरण कार्यान्वयनमा हमास र इजरायलबीच वार्ता अलपत्र परेको थियो, जसमा हमासको निशस्त्रीकरण र गाजा पुनर्निर्माण समावेश छ।
सम्झौताका चरणहरू
राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा भनेका छन्, 'सम्झौता सावधानीपूर्वक संरचित चरणहरूमा कार्यान्वयन हुनेछ। निशस्त्रीकरण पूरा हुँदै जाँदा इजरायली सेना फिर्ता हुनेछ र अन्तर्राष्ट्रिय स्थिरता बलले नयाँ प्यालेस्टिनी प्रहरी बलसँग मिलेर गाजाको सुरक्षाको जिम्मा लिनेछ।'
ट्रम्पको २०-बुँदे शान्ति योजनाअनुसार इरान समर्थित हमासले आफ्नो हतियार र विशाल सुरुङ सञ्जाल नष्ट गर्नुपर्नेछ। साथै इजरायली सेना फिर्ता हुने, नयाँ प्राविधिक प्यालेस्टिनी सरकार आउने, अन्तर्राष्ट्रिय सुरक्षा बल तैनाथ गर्ने र युद्धग्रस्त गाजाको पुनर्निर्माण गर्ने योजना छ।
हमासको अडान
तर हमासले पहिलो चरण कार्यान्वयनपछि मात्र हतियारबारे छलफल गर्ने अडान लिँदै आएको छ। समूहको संस्थापक घोषणापत्रले इजरायलविरुद्ध सशस्त्र प्रतिरोधको वकालत गर्छ र हतियार (रकेट, ट्याङ्कविरोधी मिसाइल, विस्फोटक) समात्न हमास अनिच्छुक देखिन्छ, जुन यसको पहिचानको मुख्य हिस्सा हो।
हमासले यसअघि नै गाजामा आफ्नो सरकार विघटन गरेको घोषणा गरेको थियो र संयुक्त राष्ट्रसंघको समर्थनमा प्राविधिक समितिलाई सत्ता हस्तान्तरणको तयारी गरिरहेको छ।
समयसीमा र चुनौती
अमेरिकी र बोर्ड अफ पिसका अधिकारीहरूले सर्त नाम नबताउने सर्तमा सम्झौताको अत्यन्त सकारात्मक मूल्यांकन गरेका छन्। तर हमास वा प्यालेस्टिनी इस्लामिक जिहादजस्ता अन्य समूहको निशस्त्रीकरणको लागि कुनै ठोस समयसीमा दिन सकेका छैनन्। उनीहरूले गाजा प्रहरी बलले आगामी दुई हप्ताभित्र बोर्ड अफ पिस समर्थित प्रशासनलाई हतियार सुम्पिने बताएका छन्।
तर गाजा प्रहरी बलमा हमासका अधिकांश लडाकू समावेश छैनन् र भारी हतियार यस भागमा समावेश नभएको अधिकारीहरूले बताए। भारी हतियार आत्मसमर्पण र हमास सुरुङहरू नष्ट गर्ने प्रक्रिया पछि आउनेछ, जुन २०० देखि ३५० दिनसम्म लाग्न सक्ने बोर्ड अफ पिसका एक अधिकारीले बताए।
एक अमेरिकी अधिकारीका अनुसार इजरायललाई हरेक चरणमा परामर्शमा राखिएको छ, तर इजरायलले हमासको हतियार त्याग्ने वा गाजाको नियन्त्रण छाड्ने सम्भावनाप्रति गहिरो शंका गर्दै आएको छ। तथापि, इजरायललाई ट्रम्पको २०-बुँदे योजनामा सहमति जनाएबमोजिम गाजाबाट सेना फिर्ता र हवाई हमला अन्त्य गर्न बाहेक अरू केही गर्न नभनिएको अधिकारीले बताए।
इजरायलको संयुक्त राष्ट्रसंघ मिसनले तत्काल कुनै टिप्पणी नगरेको बताएको छ।
अधिकारीले हमासको प्रायोजक इरानलाई यो समीकरणमा 'वाइल्ड कार्ड' भनेका छन्, किनकि उसले हमासलाई सम्झौता नस्वीकार्न सल्लाह दिए पनि अमेरिकासँगको द्वन्द्वमा व्यस्त हुँदा धेरै सहयोग दिन सक्ने अवस्थामा छैन।
गाजा युद्ध सन् २०२३ अक्टोबर ७ मा हमासको नेतृत्वमा दक्षिणी इजरायलमा भएको आक्रमणपछि सुरु भएको थियो, जसमा करिब १२०० व्यक्ति मारिए र २५१ जनालाई बन्धक बनाइएको थियो। इजरायली जवाफी कारबाहीमा गाजाको स्वास्थ्य मन्त्रालयका अनुसार ७३ हजारभन्दा बढी प्यालेस्टिनी मारिएका छन्, जसमा युद्धविरामपछिका मृत्यु पनि समावेश छन्। इजरायली सेनाले हाल गाजाको आधाभन्दा बढी भूभाग नियन्त्रणमा लिएको छ, जसले गर्दा प्यालेस्टिनीहरू त्रासदायक त्रिपाल शिविर र क्षतिग्रस्त सहरी क्षेत्रमा सीमित भएका छन्।