सुनसरीको देवानगञ्ज पालिकास्थित कप्तानगञ्जमा गत आइतबार साँझ सुरु भएको साम्प्रदायिक तनाव अहिले मधेशका विभिन्न जिल्लामा फैलाउने प्रयास भएको छ । कप्तानगञ्जदेखि कोशी कटान क्षेत्र र गोलबजारदेखि जनकपुरसम्म गरिएको तीन दिने स्थलगत अवलोकनले देखाएको दृश्य भने भयावह छ—सतहमा अत्यासलाग्दो शान्ति, तर त्यसभित्र धेरै प्रश्नहरू ।
स्थलगत अवलोकनका क्रममा सोमबार बिहान कोशी कटान क्षेत्रमा कडा सुरक्षा पहराबीच बराह क्षेत्रतर्फ जान खोज्ने तीर्थयात्री भेटिए । त्यहाँ एक हिन्दुको घर पनि जलेको थियो र अर्को मुस्लिमको फ्रेस हाउस पनि । धर्मका नाममा कसैको घर र कसैको व्यवसाय बर्बाद भएको देख्दा स्थानीय आक्रोशित छन् ।
तनाव भएका ठाउँमा सुरक्षाकर्मीले कर्फ्यु र निषेधाज्ञा लगाएका छन् । गृहमन्त्री सुधन गुरुङले देखाएको सक्रियताबारे स्थानीयमा चासो छ । तर, जनता मारिएका ठाउँमा सहानुभूति बाँड्न जति ऊर्जा लगाए, सोही ऊर्जा धन जलेका ठाउँमा नदेखाएको गुनासो उनीहरूको छ ।
स्थानीयका पाँच प्रश्न
सिरहाको गोलबजारमा एबी कम्प्लेक्ससमेत जलेको छ । दर्जनौं स्थानीयसँगको कुराकानीमा पाँच साझा प्रश्न स्पष्ट देखिएका छन् ।
घटना त्यहीँ सल्टिनुपर्ने : कप्तानगञ्जमा घटना भएको हो, त्यसको समाधान पनि त्यहीँ हुनुपर्नेमा यो मधेशभर विस्तार गरिनु आफैंमा प्रश्न बनेको छ ।
लामो तयारीको आशंका : घटना एक्कासि भएको देखिए पनि यस्तो अवस्था ल्याउन लामो तयारी भएको आभास छ; यसका पछाडिका पात्र को हुन् भनेर खोज्ने जाँगर राज्यले देखाउनुपर्नेमा स्थानीयले जोड दिएका छन् ।
निष्पक्ष अनुसन्धानमा शंका : दोषी जुनसुकै धर्मको भए पनि छानिछानी कारबाही हुनुपर्छ, तर निष्पक्ष अनुसन्धान हुनेमा स्थानीय आश्वस्त देखिँदैनन् ।
पीडितसम्म नपुगेको राज्य : मृतकका परिवारमा राज्य पुग्यो, तर पीडितहरूलाई सम्बोधन गर्न आएन—यसले विभेद गरेको स्थानीयको ठहर छ ।
जिम्मेवारीको प्रश्न : राज्यले सुरक्षा र न्यायको आभास दिन सकेन भने आगामी दिनमा घट्न सक्ने घटनाको जिम्मेवारी कसले लिन्छ भन्ने चिन्ता त्यत्तिकै छ ।
सत्ता र सुरक्षा संयन्त्रमाथि उठेका प्रश्न
स्थानीयबासीले भनेअनुसार प्रधानमन्त्री बालेन शाहले दुई दिनअघि नै राष्ट्रपति रामचन्द्र पौडेलसँग कुरा गरेर राष्ट्रका नाममा सम्बोधन गरेको भए गाउँको मनोविज्ञानमा धेरै फरक पर्ने थियो । पोहोर भदौको जेनजी आन्दोलनमा अराजकता मच्चाउनेमाथि कारबाही नहुनु र सरकारले चासो नदेखाउनुले यसपटक विध्वंशकारीलाई धाप पुगेको स्थानीय बताउँछन् ।
यस्तै, रास्वपाका केही सांसदले धर्मविशेषको पक्षमा पार्टीका सदस्यले बोल्न सक्ने भन्दै गरेको पैरवीले पनि साम्प्रदायिक भावना हाल्न काम गरेको आरोप छ । बहुसंख्यक र अल्पसंख्यकको भावना बिजारोपण गर्न सत्ताकै सहारा लिनु आफैंमा अनुचित भएको टिप्पणी स्थानीयले गरेका छन् ।
भारतमा कक्रोच जनता पार्टीका नाममा युवा र विद्यार्थीले असफल बनाएको धार्मिक एजेन्डा नेपालतर्फ विस्तार हुनुलाई दुर्भाग्यपूर्ण मानिएको छ । यस घटना र त्यसको शृंखलाबद्ध विस्तारबाट सत्ता, प्रतिपक्ष, सबै राजनीतिक दल र नागरिक समुदायले समीक्षा गर्नुपर्ने आवाज उठेको छ ।
समीक्षा र सचेत हुनुपर्ने आग्रह
नेपालमा नेपालकै कानुन, रीतिथिति र परम्पराले काम गर्नुपर्छ; कुनै देशमा सोचिएका स्वार्थ बोकेर नेपाललाई प्रयोगशाला बनाउन नहुने स्थानीयको भनाइ छ । धर्म र आस्थालाई राजनीतिकरण गरेर स्वार्थ पूरा गर्न खोज्ने व्यक्ति चिन्नुपर्ने र त्यो कुन धर्मसँग जोडिएको छ भन्ने नभई नियत हेर्नुपर्ने उनीहरूको आग्रह छ ।
हिन्दु र मुस्लिम बस्तीमा भेटिएका असहाय, निर्दोष गाउँलेमाथि भएको व्यवहारले स्थानीयलाई आहत बनाएको छ । औषधि खाएर घरमा बस्ने बुढापाकासम्मलाई कुटपिट गरिएको विवरण छ । मारिनेहरू आपसी धार्मिक दंगामा होइन, राज्यबाट मारिएको दाबीसमेत गरिएको छ ।
सुरक्षा समन्वयको कमी यसपटक पनि देखिएको छ । गत ०८१ चैत १५ को राजावादी प्रदर्शन, तीनकुनेको घटना र जेनजी आन्दोलनमा देखिएकै असमन्वयको पुनरावृत्ति भएको टिप्पणी गरिएको छ ।
मृतकप्रति श्रद्धाञ्जली र घाइतेको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामनासमेत स्थानीयले गरेका छन् । निजी सम्पत्ति गुमाएकाहरूलाई न्याय नभए लगानी, रोजगारी र कर तिर्ने वातावरणमै असर पर्ने उनीहरूको चिन्ता छ । राजनीतिकर्मीहरू गाउँमा गएर जनतासँग कुरा गर्नुपर्ने र उठेका प्रश्नको समाधान ढिलो नगर्नुपर्ने सुझाव स्थानीयले दिएका छन् ।