मुख्य सामग्रीमा जानुहोस्

शाहको भारत भ्रमणले सम्बन्धमा नयाँ ऊर्जा : भारतले नेपाल नीति पुनरावलोकन गर्नुपर्ने प्राज्ञिक मत

नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाहको आगामी भारत भ्रमणलाई लिएर एक प्राध्यापकले दुई देशबीचको सम्बन्धमा नयाँ ऊर्जा भर्ने अवसर रहेको बताएका छन्। उनका अनुसार भारतले आफ्नो नेपाल नीति मात्र नभई दक्षिण एसियासम्बन्धी नीति पनि…

विश्वपत्र संवाददाता

· ४ मिनेटको पढाइ

१पटक हेरिएको०टिप्पणी०शेयर
स्रोत:Online Khabar
शाहको भारत भ्रमणले सम्बन्धमा नयाँ ऊर्जा : भारतले नेपाल नीति पुनरावलोकन गर्नुपर्ने प्राज्ञिक मत
Online Khabar

नेपालका प्रधानमन्त्री बालेन्द्र शाह आइतबारदेखि भारत भ्रमणमा जाँदै छन्। यो भ्रमणलाई लिएर दुवै देशमा अपेक्षा बढिरहेका बेला एक प्राध्यापक तथा बौद्धिक व्यक्तिले भारतले आफ्नो नेपाल नीति तथा दक्षिण एसियासम्बन्धी दृष्टिकोण पुनरावलोकन गर्नुपर्ने बताएका छन्।

नेपालमा सत्ता परिवर्तन, आन्दोलन, नयाँ निर्वाचन र नयाँ सरकार गठन भएपछि भारतमा नेपालबारे व्यापक चर्चा भएको र नयाँ सरकार कस्तो हुनेछ भन्ने विषय सबैका लागि चासोको विषय बनेको उनले बताए। त्यसैले प्रधानमन्त्री शाहको नयाँ दिल्ली आगमनको लामो समयदेखि प्रतीक्षा भइरहेको र उनको आगमनले सकारात्मक वातावरण बनाउने उनको भनाइ छ।

प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदीको नेतृत्वमा भारतको नेपालप्रतिको नीतिमा अर्थपूर्ण परिवर्तन भएको र विभिन्न कारणले नेपाललाई पहिलेभन्दा बढी महत्त्व तथा प्राथमिकता दिन थालिएको उनले जनाए। मोदी सत्तामा आएपछि अघि सारिएको 'छिमेक पहिलो नीति' कति कार्यान्वयन भयो भन्ने निर्णय नेपाली जनताको अधिकारक्षेत्रभित्रको विषय भए पनि भारततर्फबाट नेपालमा सधैँ विशेष चासो रहँदै आएको उनको भनाइ छ।

नयाँ सरकार गठनका बेला भारतले नेपाललाई कसरी हेर्ने र नयाँ सरकारसँग सम्बन्ध कसरी अघि बढाउने भन्ने विषयमा आशङ्का रहेका समयमा प्रधानमन्त्री मोदीले प्रधानमन्त्री शाहलाई फोन गरी बधाई तथा शुभकामना दिएको र यो विषय सामाजिक सञ्जाल एक्समा सार्वजनिक भएको उनले स्मरण गरे। यसबाट परम्परागत कूटनीतिक शिष्टाचार पूरा भएको उनको भनाइ छ।

नेपाल भारतका लागि राजनीतिक तथा कूटनीतिक दृष्टिले मात्र नभई सांस्कृतिक र जनस्तरको सम्बन्धका हिसाबले पनि विशेष स्थानमा रहेको देश भएको उनले बताए। नेपालले भारतलाई सधैँ समान साझेदार र निकट छिमेकीका रूपमा हेर्दै आएको उनको भनाइ छ।

भारतको मुख्य चासो : चीनको बढ्दो उपस्थिति

भारतका विश्लेषकहरूको प्रमुख चिन्ता नेपालमा चीनको बढ्दो उपस्थिति रहेको उनले बताए। नेपाल भारतको सीमावर्ती देश भएकाले यो विषयलाई भारतले चासोपूर्वक हेर्ने गरेको छ।

यसअघि नेपालमा पाकिस्तानी गुप्तचर संस्था आईएसआईको गतिविधिलाई लिएर पनि चिन्ता व्यक्त हुने गरेको र काठमाडौँबाट अपहरण गरी अफगानिस्तान पुर्‍याइएको आईसी–८१४ विमानको घटना कुनै समय भारतको प्रमुख सुरक्षा चिन्ताको विषय रहेको उनले उल्लेख गरे। तर अहिले भारतको मुख्य चिन्ता नेपालमा चीनको बढ्दो उपस्थिति भएको उनको भनाइ छ।

नेपालमा चीनको रणनीतिक उपस्थिति र उसले सञ्चालन गरिरहेका ठूला पूर्वाधार परियोजनाहरू भारतका लागि चासोको विषय बनेका छन्। यीमध्ये केही परियोजना भारतीय सीमाको नजिक रहेकाले सुरक्षा तथा रणनीतिक दृष्टिले आशङ्का सिर्जना हुने गरेको उनले बताए। केपी शर्मा ओली प्रधानमन्त्री भएका बेला नेपाल र चीनबीच व्यापार तथा पारवहनसम्बन्धी सम्झौता हुँदा पनि भारतले चासो र चिन्ता व्यक्त गरेको उनले स्मरण गरे।

भारत र चीनको सम्बन्धका दुई पक्ष रहेको उनले बताए। आर्थिक हिसाबले दुई देशबीच ठूलो व्यापारिक सम्बन्ध छ, तर राजनीतिक तथा सुरक्षा पक्षमा सीमा विवाद अझै समाधान भएको छैन। चीनको पाकिस्तानसँग अत्यन्त निकट साझेदारी रहेको र भारतको पाकिस्तानसँग आफ्नै सुरक्षा चासो रहेकाले दक्षिण एसियामा, विशेषगरी भारतीय सीमा नजिक चीनको उपस्थिति बढ्दा भारतले त्यसलाई चासोका साथ हेर्ने उनको भनाइ छ।

सीमा विवाद : संवाद र समितिबाट समाधान

लिपुलेक, कालापानी र सुस्तालगायत क्षेत्रसँग सम्बन्धित सीमा विवाद लामो समयदेखि कायम रहेको विषय भएको उनले बताए। भारतसँगको सीमा समस्या अन्य केही देशसँगको जस्तो जटिल नरहेको र दुई देशबीच खुला सीमा रहेकाले आपसी समझदारी तथा द्विपक्षीय संवादबाट समाधान खोज्न सकिने उनको भनाइ छ।

दुवै देशले विवादका विषय पहिचान गरी समाधानका सुझाव तयार गर्न प्रबुद्ध व्यक्ति समूह बनाएको र उक्त समूहले प्रतिवेदन तयार गरे पनि भारतले ग्रहण नगरेको सन्दर्भमा उनले वास्तविक कारण आफूलाई जानकारी नभएको प्रतिक्रिया दिए। यस विषयमा टिप्पणी गर्न उनले अस्वीकार गरे। समाधानका लागि परिपक्व कूटनीतिक ढङ्गले समिति गठन गरी विषयहरू अध्ययन गर्नुपर्ने र युरोपका खुला सीमा भएका देशबाट पनि सिक्न सकिने उनको सुझाव छ। सीमा विवादका कारण राजनीतिक सम्बन्ध जटिल बन्न नहुने उनले बताए।

नयाँ नेतृत्व र युवापुस्ता

जेनजी आन्दोलनपछि परम्परागत राजनीतिक दलहरू प्रतिपक्षमा पुगेको, राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टी नयाँ राजनीतिक शक्तिका रूपमा उदाएको र बालेन्द्र शाह लोकप्रिय नेताका रूपमा स्थापित भएको उनले बताए। शाहले नेपालको नयाँ पुस्ताको प्रतिनिधित्व गर्ने र उनमार्फत नेपाली युवापुस्ताका आकाङ्क्षा तथा चाहना अभिव्यक्त भइरहेको उनको भनाइ छ।

भारतले नेपालमा लोकतन्त्रको समर्थन गर्दै आएको र नेपालको इतिहासमा भएका विभिन्न लोकतान्त्रिक आन्दोलनलाई पनि समर्थन गरेको सन्दर्भ उल्लेख गर्दै उनले शाहको उदयलाई सकारात्मक रूपमा लिन सकिने बताए। युवापुस्ताको आकाङ्क्षाको प्रतिनिधित्व गर्ने नेतासँग सम्बन्ध स्थापित गर्नु नयाँ दिल्लीका लागि पनि राम्रो अवसर भएको उनको भनाइ छ।

भारतले नयाँ राजदूत पठाएको र नेपालमा पनि नयाँ राजदूतको व्यवस्था भएको सन्दर्भ जोड्दै उनले अहिले नेपाल–भारत सम्बन्धलाई नयाँ ऊर्जा दिने, सम्बन्ध पुनः सुदृढ गर्ने र नयाँ विषयहरू समावेश गर्ने उपयुक्त समय भएको बताए।

आर्थिक सहकार्यको सम्भावना

दुई–तीन महिनाअघि भोटेकोशी क्षेत्रमा आएको बाढीले ठूलो क्षति पुर्‍याएको र त्यहाँको पुनर्निर्माणमा भारतले सहयोग गरेको उनले स्मरण गरे। अयोध्यादेखि जनकपुरसम्म रेलमार्ग निर्माण गर्ने विषयमा पनि छलफल भइरहेको र त्यो धार्मिक तथा तीर्थयात्रासम्बन्धी परियोजनाका रूपमा धेरै मानिसलाई आकर्षित गर्न सक्ने उनको भनाइ छ।

विद्युत् व्यापारमा पछिल्ला दुई वर्षमा धेरै सकारात्मक काम भएको र आगामी दिनमा यो अझ बढ्ने उनको विश्वास छ। नेपाल, भारत र बंगलादेशबीचको विद्युत् व्यापारले तीनै देशलाई फाइदा पुर्‍याउन सक्ने उनले बताए।

शिक्षाका सन्दर्भमा उनले नेपाली विद्यार्थीका लागि थप छात्रवृत्ति उपलब्ध गराउन, नेपालमा संयुक्त लगानीका परियोजना अघि बढाउन र भारतीय क्याम्पसहरू स्थापना गर्न सकिने सुझाव दिए। गुणस्तरीय र सुलभ शिक्षा नयाँ सरकारबाट जनताले अपेक्षा गरेका प्रमुख विषयमध्ये एक भएकाले दुई प्रधानमन्त्रीबीचको भेटवार्तामा शिक्षालाई सहकार्यको प्राथमिकतामा राख्नुपर्ने उनको भनाइ छ।

समग्रमा भारतले आफ्नो नेपाल नीति मात्र नभई दक्षिण एसियासम्बन्धी नीतिलाई पनि पुनरावलोकन गर्नुपर्ने उनको निष्कर्ष छ। नेपाल भारतका लागि रणनीतिक, सुरक्षा र सांस्कृतिकलगायत सबै दृष्टिले महत्त्वपूर्ण देश भएको उनले बताए।