अमेरिकाको उत्तरी क्यारोलिनाको अर्ली कलेज एट गिलफोर्डमा कक्षा ९ मा अध्ययनरत विद्यार्थी पौडेलले एआईको बढ्दो प्रयोगले विद्यार्थीहरूको सिकाइ, सोचाइ र सामाजिक जीवनमा पारेको नकारात्मक प्रभावबारे चिन्ता व्यक्त गरेका छन्। उनले आफ्नो लेखमा विद्यालयदेखि दैनिक जीवनका हरेक क्षेत्रमा एआई प्रवेश गरिसकेको र यसले विद्यार्थीको आफ्नै सोच्ने क्षमतालाई नै प्रश्नमा राख्न थालेको बताएका छन्।
पौडेलका अनुसार, विद्यालयमा विद्यार्थी र शिक्षक दुवैले एआई उपकरणहरूको प्रयोग बढ्दै गएको छ। एआईलाई सिकाइमा सहयोगीको रूपमा प्रयोग गर्नु फलदायी हुन सक्छ, तर अन्धाधुन्ध प्रयोगले आलोचनात्मक सोच, समस्या समाधान र स्वतन्त्र सिकाइ जस्ता सीपहरूको विकासमा बाधा पुर्याउँछ। यसको असर उनले आफैंले पनि भोगेको र आफ्ना साथीहरूमा पनि देखेको बताएका छन्।
एआईमा भर पर्दा सिकाइमा पर्ने असर
विद्यार्थीहरू प्रायः काम छिटो सक्न एआईको सहारा लिने गरेको पौडेलले बताएका छन्। निबन्ध लेख्न सिक्नुभन्दा एआईबाटै निबन्ध तयार गर्नु सहज हुने भएकाले धेरै विद्यार्थी त्यसैतर्फ आकर्षित हुन्छन्। तर जब एआईले सिकाइलाई सहयोग गर्नुको सट्टा प्रतिस्थापन गर्छ, तब विद्यार्थीले पढाइ, आलोचनात्मक सोच, अनुसन्धान र लेखन जस्ता आवश्यक सीप विकास गर्ने अवसर गुमाउँछन्।
भारी कामको चाप र अतिरिक्त क्रियाकलापका कारण केही विद्यार्थीले सिक्न चाहँदा पनि एआईको सहारा लिनुपर्ने हुन्छ। साना काममा पनि एआईको प्रयोग गर्दा निर्भरता बढ्ने र आफैं गर्न नसक्ने अवस्था आउन सक्छ। एआईले नयाँ विचार उत्पन्न गर्ने भनिए पनि ती वास्तवमा मानवीय रचनात्मकताकै पुनरावृत्ति हुन्। यदि हामी आफैं रचनात्मक हुन छाड्यौं भने एआईलाई 'नयाँ' विचार दिने स्रोत नै सुक्न सक्ने उनको तर्क छ।
एआईलाई साथी बनाउने प्रवृत्ति र जोखिम
पौडेलले आफ्ना एक साथीले नियमित रूपमा च्याटजीपीटीसँग कुरा गर्ने र त्यसलाई नामसमेत राखेको बताएका छन्। धेरै किशोरकिशोरीले वास्तविक मानिससँग सम्बन्ध बनाउन कठिनाइ हुने भएकाले एआई च्याटबटलाई साथी बनाउने गरेको उनको भनाइ छ। यो प्रवृत्ति खतरनाक हुन सक्छ, किनभने एआईले प्रयोगकर्तालाई सधैं समर्थन गर्ने र वैधता दिने प्रवृत्ति हुन्छ।
त्यस्तै, एआईसँग लामो कुराकानी गरेका किशोरहरूको आत्महत्या भएका घटनाहरू पनि सार्वजनिक भएका छन्। केही व्यक्तिहरू एआईलाई संवेदनशील प्राणीको रूपमा हेर्न थालेका छन् र उनीहरूसँग रोमान्टिक सम्बन्ध वा ईश्वरको रूपमा पनि जोडिन थालेका छन्। समाजमा बढ्दो एक्लोपन र सम्बन्धमा कठिनाइ सहन नसक्नु यसको कारण हुन सक्ने पौडेलको विश्लेषण छ।
वातावरणीय असर र बच्ने उपाय
एआईको विस्तारसँगै डेटा सेन्टरहरू निर्माण गरिँदै छन्, जसलाई चलाउन ठूलो मात्रामा ऊर्जा र पानी चाहिन्छ। यी केन्द्रहरूले गर्दा स्थानीय समुदायमा पानीको अभाव, बिजुलीको खपत र ८५ डेसिबलसम्मको आवाज पर्न सक्छ, जसले दिनहुँको जीवन प्रभावित पार्ने पौडेलले बताएका छन्। उनका अनुसार एआई कम्पनीहरूको मुख्य उद्देश्य नाफा हो, मानव कल्याण होइन।
यद्यपि, एआईको प्रभावबाट बच्न व्यक्तिगत स्तरमा केही उपाय गर्न सकिन्छ। एआई-जनित सामग्रीबाट बच्न, खोज इन्जिनहरूमा एआई सारांश नदेखिने विकल्प रोज्न, र मेडिकल अनुसन्धानजस्ता क्षेत्रमा एआईको प्रयोग गर्न वकालत गर्न सकिन्छ। सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा, आफैं सोच्ने क्षमता कायम राख्नु हो। स्रोतबाटै जानकारी पढ्ने, वास्तविक मानिसको अनुभव सुन्ने र आफ्नै निष्कर्ष निकाल्ने अभ्यासले आलोचनात्मक सोच जोगाउन मद्दत पुग्ने उनको भनाइ छ।
पौडेलले एआईप्रति दोषारोपण नगरी, यसलाई नाफाको खातिर प्रयोग गर्ने प्रवृत्तिप्रति सचेत गराएका छन्। यदि नाफाको तृष्णा हटेर एआईको सही उपयोग हुन सक्यो भने यसले समाजलाई अझ राम्रो बनाउन सक्ने उनको विश्वास छ। तर त्यतिन्जेल, सोच्ने क्षमता जोगाउने जिम्मेवारी आफैंले लिनुपर्ने उनको सुझाव छ।