वेलनेस चिकित्सक, स्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ता तथा लेखक निडाम्बुरले अराजक संसारमा आशा एउटा उपयोगी औषधि भएको तर्क गरेका छन्। युद्ध र इतिहास विगतका विषय बन्न नसकेको उनको भनाइ छ। साम्यवादको पतन भए पनि मानवजाति ज्ञानको उपलब्धि वा सुरक्षित स्वायत्त अवस्थामा पुग्न नसकेको उनले औँल्याएका छन्।
निडाम्बुरले मध्यपूर्व, इरान र अन्यत्र देखिएका हिंसात्मक द्वन्द्वलाई ‘महिमामण्डित कलह’को रूपमा व्याख्या गरेका छन्, जुन बिस्तारै अन्त्य हुने संकेतमा छैन। उनका अनुसार जातीय, भावनात्मक र कट्टर सोचले मानव समाजलाई विषाक्त बनाएको छ। प्राकृतिक प्रकोपदेखि सवारी दुर्घटना, आकस्मिक आतंकवादी आक्रमण, खेलमैदानको हिंसा वा सामान्य झगडा र रोडरेजसम्मले पर्व र उत्सवका क्षणमा मृत्यु र चोट निम्त्याउन सक्ने उनले बताएका छन्।
आशा र अनुसन्धान
आशामा आधारित उपचारात्मक हस्तक्षेपबारे गरिएको एक अध्ययन सन् २००६ मा “सोसियल इन्डिकेटर्स रिसर्च” नामक पत्रिकामा प्रकाशित भएको थियो। सो अध्ययनमा सहभागीहरूले आफूले पूरा गर्न चाहेका लक्ष्यहरू लेख्नुपर्ने र ती लक्ष्य हासिल गर्ने सम्भावित मार्गहरू उल्लेख गर्नुपर्ने थियो। आशा-केन्द्रित यो हस्तक्षेप विकास गर्ने ओहायो स्टेट युनिभर्सिटीकी मनोविज्ञान प्राध्यापक जेनिफर चेभेन्सका अनुसार “तपाईं अहिले कहाँ हुनुहुन्छ भनेर पहिचान गर्नुहोस् र त्यहाँ पुग्ने धेरै उपायहरू उत्पन्न गर्नुहोस्।”
सन् २०२५ मा “इमोसन” पत्रिकामा प्रकाशित एक अध्ययनले बढी आशावान् व्यक्तिहरूमा जीवनको अर्थबोध गहिरो भएको पाइएको छ। राम्रो महसुस गर्नु मात्र वा लक्ष्य प्राप्त हुने विश्वास मात्र नभई आशाको विशिष्ट भावनाले जीवनलाई अर्थपूर्ण ठान्नमा योगदान पुर्याउने अध्ययनको निष्कर्ष छ। यस्तै, सन् २०२३ मा “करन्ट ओपिनियन इन साइकोलोजी” मा प्रकाशित समीक्षाले आशालाई ‘आवश्यकता र वास्तविकताबीचको अन्तराल भर्ने सुधारात्मक भावना’ का रूपमा व्याख्या गरेको छ।
मानवीय लचिलोपन र एकता
युद्ध, भूकम्पजस्ता प्राकृतिक विपत्ति वा परिवारमा शोकका बेला मानिसहरूमा एकताको आधारभूत क्षमता हुने निडाम्बुरको तर्क छ। सामाजिक प्राणी भएकाले निकटता र सामूहिक ज्ञानले कष्टप्रद घटनाको सामना गर्न मद्दत गर्छ। आघात र प्रतिकूलताले मानिसभित्रको उत्कृष्ट क्षमता बाहिर ल्याउने र सामाजिक सम्पर्कले सान्त्वना तथा पुनर्लाभमा सहयोग पुर्याउने उनको भनाइ छ।
लचिलोपन आशासँग जोडिएको उनले बताएका छन्। आशाले पीडादायी संकटमा पनि मानिसलाई अगाडि बढाउने, शोकलाई पार गर्न सहयोग गर्ने र संसार परिवर्तन हुन सक्छ भन्ने विश्वास कायम राख्ने उनको तर्क छ। आशा वास्तविकताबाट भाग्ने साधन नभई सकारात्मक कल्पना शक्तिको प्रयोग र दीर्घकालीन दृष्टिकोण भएको उनले उल्लेख गरेका छन्।
राजनीतिक दुरुपयोग र निष्कर्ष
निडाम्बुरले ऐतिहासिक तथा विनाशकारी घटनाहरूलाई राजनीतिक फाइदाका लागि उत्खनन गरी विस्फोटक मुद्दा बनाइने प्रवृत्तिप्रति पनि आपत्ति जनाएका छन्। उनका अनुसार शान्ति हासिल गर्ने निर्णायक प्रयास दुवै पक्षबाट नहुनु दुःखद छ। आक्रामक र रक्षक दुवै पक्ष आफू र आफ्नो वातावरणसँग मेलमिलापमा बाँच्ने सोचबाट टाढा पुगेको उनको भनाइ छ।
संस्कृति, सहानुभूति, मेलमिलाप र एकता जस्ता शब्दहरूको प्रयोगलाई उनले ‘भाडाका वाक्यांश’ भनेका छन्। जाति, रङ्ग, विश्वास र आस्थाका आधारमा घृणा फैलाउने राष्ट्र पूर्वजहरूले चाहेको नभएको उनको तर्क छ। यसले पूर्वजहरूलाई असफल मात्र गरेको छैन, आफैंलाई पनि बर्बाद गरेको छ। उनका अनुसार उद्देश्य, लगनशीलता र विश्वासका साथ भित्रैबाट रूपान्तरण नगरेसम्म छुटकारा सम्भव छैन। थोमस मुरले कल्पना नगरेको विस्तृत काल्पनिक समाजको सपना हो वा असम्भवको माग, भनेर उनले प्रश्नसमेत गरेका छन्।
यो लेख वेलनेस चिकित्सक, स्वतन्त्र अनुसन्धानकर्ता तथा लेखक निडाम्बुरका विचार हुन्।
