बुधबार बिहान करिब ९ बजे चीनको तिब्बततर्फबाट आएको बाढीले रसुवाको भोटेकोशीदेखि त्रिशूली नदीको तल्लो तटीय क्षेत्रसम्म ठूलो क्षति पुर्याएको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार बाढीले बस्ती, बजार, सडक, पुल, जलविद्युत् आयोजना, प्रसारण संरचना तथा सीमा व्यापारसँग जोडिएका पूर्वाधारलाई असर गरेको छ।
बाढीको पूर्ण क्षति र मानवीय क्षतिबारे यकिन विवरण आइसकेको छैन। जिल्ला प्रशासनले नदी किनारमा बस्ने स्थानीयवासीलाई सुरक्षित स्थानतर्फ जान आग्रह गर्दै रसुवादेखि नुवाकोट, धादिङ, गोरखा र चितवन हुँदै मुग्लिनसम्म उच्च सतर्कता अपनाउन भनेको छ।
रसुवा नाकामा पर्ने रसुवागढी क्षेत्रमा बाढीले सीमा व्यापारका संरचना, सडक, पुल र आसपासका पूर्वाधारमा क्षति पुर्याएको छ। चीनसँगको व्यापारिक आवागमनको मुख्य मार्ग प्रभावित भएपछि नाका क्षेत्रको अवस्था जटिल बनेको छ। अर्थ मन्त्रालय तथा अर्थमन्त्रीको सचिवालयका अनुसार बाढीपछि कर्मचारीसँग सम्पर्क गर्ने प्रयास भए पनि धेरै कर्मचारी आफ्नो फोन र सामान छाडेर भागेकाले विवरण संकलनमा समय लाग्नेछ। रसुवागढी भन्सारमा ३६ जनाको दरबन्दी रहेकामा दुई जना बिदामा थिए। भन्सार यार्डमा रहेका सबै सवारीसाधन बाढीले बगाएको छ। रसुवागढी जलविद्युत् आयोजनाको विद्युत्गृह र सबस्टेसनमा गम्भीर क्षति पुगेको विवरण छ।
सबैभन्दा धेरै प्रभावित टिमुरे र स्याफ्रुबेंसी
नेपाल–चीन सीमा नजिकको टिमुरे बजार बाढीको सबैभन्दा ठूलो चपेटामा परेको क्षेत्र हो। भोटेकोशीको बहावले घर, पसल, सवारीसाधन, व्यापारिक सामान र सडक संरचना बगाएको प्रारम्भिक विवरण छ। टिमुरे भन्सार कार्यालय आसपासको क्षेत्रसमेत प्रभावित छ। बाढी सडकसम्म आइपुगेकाले भन्सार क्षेत्रभित्रको वास्तविक क्षति तत्काल निरीक्षण गर्न नसकिएको अधिकारीहरूले बताएका छन्। सुरक्षा जोखिमका कारण उद्धार र क्षति संकलनमा कठिनाइ भएको छ। टिमुरेमा रहेको सुरक्षा निकायको संरचनामा पनि क्षति पुगेको छ। केही सुरक्षाकर्मी सम्पर्कविहीन रहेको र उद्धार तथा खोजी कार्य जारी रहेको अनौपचारिक विवरण छ।
टिमुरेपछि स्याफ्रुबेंसी बजारमा सबैभन्दा धेरै क्षति भएको छ। यहाँका घर, होटल, पसल, प्रहरी चौकी र सडक पूर्ण रूपमा बगेका छन्। स्याफ्रुबेंसीदेखि टिमुरे जाने सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छ। पर्यटक बससहितका सवारीसाधन पनि बगेका छन्। स्थानीयवासीका अनुसार बाढी कुनै ड्याम फुटेर आएजस्तो देखिएको थियो। त्यहाँबाट उद्धार गरिएका केही घाइतेलाई त्रिशूली पुर्याइएको छ। स्याफ्रुबेंसीका होटलमा बसेका पर्यटक अलपत्र परेका छन्। बजारको मुख्य सडक नै बगाएकाले स्थानीय व्यवसायीले ठूलो आर्थिक क्षति बेहोर्नुपरेको छ।
टिमुरे र स्याफ्रुबेंसी हुँदै आएको बाढीले चिलिमे क्षेत्रका जलविद्युत् संरचनालाई पनि असर गरेको छ। चिलिमे जलविद्युत् आयोजना क्षतिग्रस्त भएको स्थानीयवासी र प्रारम्भिक सरकारी विवरणमा उल्लेख छ। नेपाल विद्युत् प्राधिकरणका अनुसार चिलिमेसँगै रसुवागढी र त्रिशूली–३ ‘ए’ जलविद्युत् केन्द्रमा पनि क्षति पुगेको छ। उत्पादन, प्रसारण र वितरण प्रणाली प्रभावित भएपछि रसुवा र आसपासमा विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भएको छ।
२१६ मेगावाट क्षमताको त्रिशूली जलविद्युत् आयोजना पनि बाढीबाट गम्भीर रूपमा प्रभावित भएको छ। बाँध र संरचनामा क्षति पुगेको छ। केही स्रोतले बाँध नै टुटेको बताएका छन्, जसले तल्लो तटीय क्षेत्रमा झन् ठूलो बाढी आएको हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ। राष्ट्रिय विद्युत् आपूर्तिमा महत्त्वपूर्ण योगदान दिने यो आयोजनाको उत्पादन पूर्ण रूपमा रोकिएको छ।
मैलुङ खोला र आसपासका बस्तीमा पनि बाढीले ठूलो क्षति पुर्याएको छ। मैलुङ खोला जलविद्युत् आयोजना प्रभावित भएको छ। सेनाले मैलुङबाट केही व्यक्तिलाई उद्धार गरेर काठमाडौं पुर्याएको छ। सडक कटान भएकाले पहुँच कठिन छ। बाढीले खेतीयोग्य जमिन र किसानका बाली समेत बगाएको छ।
त्रिशूली ३ बी हब २२० केभी सबस्टेसनमा ठूलो क्षति पुगेको छ। प्रसारण लाइन क्षतिग्रस्त भएपछि विद्युत् आपूर्ति अवरुद्ध भई आसपासका क्षेत्रमा अँध्यारो छाएको छ। मर्मतका लागि टोली पठाउने तयारी भए पनि पहुँच समस्या रहेको छ। बेत्रावती बस्ती र आसपासमा घर, सडक र पुल क्षतिग्रस्त भएका छन्। सेनाले उद्धार गरे पनि सडक पूर्ण अवरुद्ध हुँदा यातायात ठप्प छ। स्थानीय प्रशासनले तटीय क्षेत्र खाली गर्न आग्रह गरेको छ। बाढीले ल्याएको लेदोले खेत ढाकेको छ।
नुवाकोटको त्रिशूली बजारमा बाढीले व्यापक विनाश गरेको छ। प्रारम्भिक विवरणअनुसार करिब ६० घर बगेका छन् र दुई पक्की पुल ध्वस्त भएका छन्। बजार क्षेत्र पनि डुबानमा परेको छ। त्रिभुवन त्रिशूली बहुमुखी विद्यालयसहित बजारका पसल र घरहरू बगाएको छ। देवीघाट जलविद्युत् केन्द्रमा पनि ठूलो क्षति पुगेको छ, जसका कारण यसको उत्पादन रोकिएको छ। आसपासका बस्तीका घर पनि बगेका छन्।
त्रिशूली तटीय क्षेत्रमा पर्ने कोहरपुर टार, धादिङको गल्छी, गजुरी करिडोर, मलेखु र रुवाकोटमा पनि बाढीको असर देखिएको छ। गल्छीको पक्की पुल बगेको छ भने तटीय बस्ती जोखिममा परेका छन्। स्थानीय प्रशासनले यात्रा नगर्न आग्रह गरेको छ। मलेखुस्थित जल मापन केन्द्रमा त्रिशूलीको जलस्तर खतराको तह नाघेको थियो। रुवाकोटमा घर र खेत कटान भएको छ। धेरै स्थानमा क्षति पुगे पनि यकिन र आधिकारिक विवरण आउन बाँकी रहेको जनाइएको छ।
बाढीको प्रभाव मुग्लिनसम्म पुग्ने प्रारम्भिक अनुमान गरिए पनि त्यहाँका बासिन्दा समयमै सुरक्षित स्थानमा पुगेकाले क्षति सीमित भएको देखिन्छ। पृथ्वी राजमार्ग र मुग्लिन–नारायणगढ सडकमा यात्रा नगर्न आग्रह गरिएको थियो। मुग्लिन बजार आसपासका तटीय क्षेत्र खाली गर्न भनिए पनि अन्य क्षेत्रको तुलनामा यहाँ क्षति कम भएको बताइएको छ।
समग्रमा बाढीले दर्जनौं बस्ती, सडक, पुल, भन्सार संरचना र १३ देखि १५ जलविद्युत् आयोजनालाई असर पुर्याएको छ। प्रभावित जिल्लाका सडक पूर्ण रूपमा अवरुद्ध छन्। विद्युत् उत्पादन ठप्प भएकाले आपूर्ति व्यवस्था प्रभावित छ। व्यवसायीले ठूलो आर्थिक क्षति बेहोरेका छन् भने किसानको बाली नोक्सान भएको छ। मानवीय क्षति पनि धेरै भएको भन्दै उद्धार कार्यलाई तीव्र पारिएको छ।
