दशैंको लामो बिदामा घुमघामको योजना बनाइरहेकाहरूका लागि सुदूरपश्चिम प्रदेश रोजाइमा पर्न सक्ने गन्तव्य हो । एउटै यात्रामा हिमाली शृङ्खला, पहाडी पाटन, घना जंगल, ताल–सिमसार, वन्यजन्तु, धार्मिक स्थल र मौलिक संस्कृति नियाल्न पाइने भएकाले यो प्रदेशले अरूभन्दा फरक अनुभव दिन्छ ।
खप्तडको उच्च भूभागदेखि दार्चुलाको अपि–नाम्पासम्म र शुक्लाफाँटाको घाँसे मैदानदेखि कैलालीको घोडाघोडीसम्म फैलिएको यो भूगोलले यात्राको स्वाद नै फेरिदिन्छ । नेपाल पर्यटन बोर्डले खप्तड, शुक्लाफाँटा, बडिमालिका, अपि–नाम्पा, घोडाघोडी र रामारोशनलाई सुदूरपश्चिमका प्रमुख प्राकृतिक तथा धार्मिक गन्तव्यका रूपमा उल्लेख गरेको छ ।
खप्तड, बडिमालिका र अपि–नाम्पा
सुदूरपश्चिमको चर्चा गर्दा सबैभन्दा पहिले सम्झिने नाम खप्तड हो । समुद्री सतहबाट करिब एक हजार ४०० मिटरदेखि तीन हजार ३०० मिटरसम्म फैलिएको यो क्षेत्र प्राकृतिक, धार्मिक तथा आध्यात्मिक पर्यटनका लागि परिचित छ । खप्तड क्षेत्र पर्यटन विकास तथा व्यवस्थापन समितिका अनुसार यहाँ करिब २७० प्रजातिका चराचुरुङ्गी र २२४ प्रजातिका औषधीय वनस्पति पाइन्छन् ।
खप्तड ताल, त्रिवेणी, सहस्रलिङ्ग, नागढुंगा, घना जंगल तथा हिमाली–पहाडी दृश्य यहाँका आकर्षण हुन् । समुद्री सतहबाट करिब तीन हजार १६० मिटर उचाइमा रहेको खप्तड बाबाको आश्रममा उनले पाँच दशकभन्दा बढी समय साधना गरेको समितिले जनाएको छ । नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार यहाँ २० प्रजातिका स्तनधारी र १७५ प्रजातिका चरा अभिलेखित छन् । पदयात्रा, प्रकृति अवलोकन, चरा हेर्ने तथा ध्यान–आध्यात्मिक गतिविधि यहाँका मुख्य आकर्षण हुन् ।
बाजुरास्थित बडिमालिका धार्मिक आस्था र प्राकृतिक सौन्दर्य दुवैका कारण चिनिन्छ । समुद्री सतहबाट करिब तीन हजार ८०० मिटर उचाइमा रहेको यो मन्दिर काली देवीलाई समर्पित शक्तिपीठ मानिन्छ । बुढीगंगा र कर्णाली नदी आसपासको उच्च पहाडी भूभागमा अवस्थित यो क्षेत्रमा हिन्दु मान्यताअनुसार सतीदेवीको शरीरको एक अंग पतन भएको विश्वास गरिन्छ । जनैपूर्णिमाका अवसरमा ठूलो संख्यामा तीर्थयात्री यहाँ पुग्ने नेपाल पर्यटन बोर्डले जनाएको छ । मन्दिरसँगै वरपरका विशाल पाटन, हरिया डाँडा र टाढा देखिने हिमाल यात्राका मुख्य आकर्षण हुन् ।
सबैभन्दा साहसिक विकल्प खोज्नेहरूका लागि दार्चुलास्थित अपि–नाम्पा संरक्षण क्षेत्र उपयुक्त हुन्छ । अपि हिमाल यस क्षेत्रको प्रमुख आकर्षण हो भने नाम्पा हिमालका हिमशृङ्खला, उच्च पहाडी बस्ती र स्थानीय संस्कृति पनि त्यत्तिकै लोभलाग्दा छन् । कालाढुंगा, सितोला र व्यास क्षेत्रतर्फका हिमाली भूभागमा पुगेर हिमाली वन, जडीबुटी, वन्यजन्तु तथा चराचुरुङ्गी अवलोकन गर्न सकिन्छ । जैविक विविधताका हिसाबले महत्वपूर्ण यो क्षेत्र दुर्लभ वनस्पति र वन्यजन्तु हेर्न चाहनेका लागि आकर्षक गन्तव्य हो ।
रामारोशन र घोडाघोडी
अछामको रामारोशन पहाडबीचका ताल, हरियाली र खुला आकाशको दृश्य रुचाउनेका लागि विकल्प हो । स्थानीय रूपमा यसलाई पाँच पुरासँग जोडेर हेर्ने गरिन्छ । तालहरू, हरिया पाटन, पहाडी भूगोल, स्थानीय बस्ती, वनजंगल र विभिन्न प्रजातिका चराचुरुङ्गी यहाँका आकर्षण हुन् । रामारोशन–बडिमालिका क्षेत्रलाई जैविक तथा सांस्कृतिक महत्वको भूभागका रूपमा संरक्षण गर्ने काम भइरहेको छ, जसमा राष्ट्रिय प्रकृति संरक्षण कोषको परियोजनाले जैविक विविधता संरक्षणसँगै प्रकृति पर्यटन र स्थानीय समुदायको सहभागितामा जोड दिएको छ ।
कैलालीको घोडाघोडी ताल क्षेत्र प्रकृति र संस्कृति दुवै चाख्न चाहनेका लागि उपयुक्त ठाउँ हो । सरकारी पर्यटन स्रोतहरूले यसलाई सुदूरपश्चिमको महत्वपूर्ण सिमसार तथा प्राकृतिक गन्तव्य मानेका छन् । ताल, सिमसार क्षेत्र, वरपरको जंगल, चराचुरुङ्गी तथा थारू गाउँ र संस्कृति यहाँ नियाल्न सकिन्छ । बिहान वा साँझ ताल क्षेत्रमा प्रकृति अवलोकन र स्थानीय समुदायसँग जोडिएको सांस्कृतिक अनुभव लिन सकिन्छ । छोटो र परिवारसहितको आरामदायी यात्रा चाहनेका लागि यो राम्रो विकल्प हो ।
शुक्लाफाँटा र डडेल्धुरा
लामो पदयात्रा वा हिमाल आरोहण नचाहनेका लागि शुक्लाफाँटा राष्ट्रिय निकुञ्ज उपयुक्त गन्तव्य हुन सक्छ । विशाल घाँसे मैदान र बाह्रसिंगा यहाँको विशेष आकर्षण हुन् । नेपाल पर्यटन बोर्डका अनुसार यहाँ पाटेबाघ, जंगली हात्ती, चित्तल, नीलगाई, बँदेल र चितुवालगायतका वन्यजन्तु पाइन्छन् भने ३५० भन्दा बढी प्रजातिका चरा अभिलेखित छन् । बाह्रसिंगा, मगर गोही तथा विभिन्न प्रजातिका चराचुरुङ्गी अवलोकनसँगै जंगल सफारी यहाँको मुख्य गतिविधि हो । बोर्डले अक्टोबरदेखि मार्चसम्मको समय शुक्लाफाँटा घुम्न उपयुक्त मानेको छ, जसमा दशैंको बिदा पनि पर्छ ।
डडेल्धुरा धार्मिक, ऐतिहासिक र पहाडी पर्यटन एकैपटक खोज्नेका लागि उपयुक्त गन्तव्य मानिन्छ । सुदूरपश्चिम प्रदेशको आधिकारिक विवरणमा उग्रतारा मन्दिर, अमरगढी किल्ला, अजयमेरुकोट, आलीताल, परशुरामधाम तथा घटालबाबालाई पर्यटकीय र धार्मिक महत्वका क्षेत्रका रूपमा उल्लेख गरिएको छ । पहाडको चिसो मौसम, डाँडाबाट देखिने लामो भूगोल, पुराना किल्ला, मन्दिर, ताल र स्थानीय जीवनशैलीले यहाँको घुमघामलाई फरक बनाउँछ । लामो ट्रेक नगरी पहाडको मौसम, इतिहास, धार्मिक स्थल र स्थानीय खानपान अनुभव गर्न चाहनेका लागि यो गन्तव्य उपयोगी हुन्छ ।
सुदूरपश्चिमको यात्रा योजना बनाउँदा समय र रुचिअनुसार गन्तव्य छान्न सकिन्छ — हिमाली पदयात्रा, ताल–सिमसार, जंगल सफारी वा धार्मिक यात्रामध्ये जे रोजे पनि एउटै प्रदेशभित्र विविध अनुभव जोडिन्छन् ।
