भीमफेदी दुर्घटनामा ज्यान गुमाएका परिवारलाई राहत रकम दिने विषय रवि लामिछानेले उठाइरहँदा सन् २०१० मा प्रदर्शनमा आएको आमिर खानको फिल्म ‘पिपली लाइभ’ को कथा फेरि सम्झनामा आउँछ। अनुषा रिज्वीको निर्देशनमा बनेको यो फिल्मले सर्वसाधारणको जीवनभन्दा मृत्यु कसरी बहुमूल्य बनाइन्छ भन्ने प्रश्न उठाउँछ। गरिबको बाध्यतालाई राजनीतिले आफ्नो लोकप्रियताको सामग्री कसरी बनाउँछ भन्ने विषय फिल्मको केन्द्रमा छ।
यो फिल्म गोपीकृष्ण हलमा हेरिएको थियो। फिल्म केवल मनोरञ्जनमात्र नभई गरिब किसानको पक्षमा वकालत गर्ने अभियानजस्तै लाग्छ। हचुवामा गरिने राजनीतिक निर्णयले गरिब सर्वसाधारणको जीवनमा पुर्याउने असरबारे फिल्मले गम्भीर प्रश्न तेर्स्याएको छ। दृश्यभाषाको शक्तिले राष्ट्रिय योजनामा समेत प्रभाव पार्ला भन्ने अपेक्षा गरिए पनि वर्षौं बित्दा सर्वसाधारणको दुःख, खेल र खेलाडी उही रहेको बताइन्छ।
ऋण, लिलामी र आत्महत्याको सरकारी योजना
फिल्मको कथा भारतको पिपली भन्ने गाउँबाट सुरु हुन्छ। त्यहाँ बस्ने दुई किसान दाजुभाइकी आमा रोगले थलिएकी छन् भने घरमा भोकले निचोरिएका बालबालिका छन्। कहिल्यै नसकिने दुःख, अभाव र ऋणको भारमा बाँचिरहेका उनीहरूले खेतीपातीको गुजाराका लागि बैंकबाट सानो ऋण लिएका हुन्छन्।
ऋणभार बढ्दै जाँदा साँवा र ब्याज तिर्न असमर्थ भएपछि बैंकले घर र जग्गा लिलामी गर्ने सूचना जारी गर्छ। घर र थोरै जग्गा पनि गएपछि कहाँ जाने, के खाने र रोगी आमालाई कहाँ राख्ने भन्ने चिन्ताले उनीहरूको सानो झुपडीभित्र तनावको आँधी चल्छ। रातमा निद्रा नपर्दा उनीहरू आफ्नो आपत् सुल्झाइदिने आशामा स्थानीय नेतालाई भेट्न पुग्छन्।
नेताको आँगनमा कृपा खोजिरहेका उनीहरूलाई अर्का नेता भन्छन् — ऋणबाट मुक्ति पाउने सरकारी योजना नै छ। योजनाअनुसार ऋणले थिचिएको किसानले आत्महत्या गरेको खण्डमा परिवारलाई क्षतिपूर्ति दिइन्छ। दाजुले भाइलाई आत्महत्याका लागि मानसिक रूपमा तयार पार्न थाल्छन् भने सोझो भाइ दाइकी श्रीमती, छोराछोरी र आफ्नो अवस्था सम्झेर आफू मर्न तयार हुन्छ।
गाउँमा मिडियाको मेला
राहतका लागि एक किसानले आत्महत्या गर्न लागेको सूचना स्थानीय पत्रकारसम्म पुग्छ र खबर भाइरल हुन्छ। त्यसपछि मूलधारका सञ्चारमाध्यम भएभरका विषय छाडेर पिपलीतिर दौडन्छन्। ओभी भ्यानसहितका रिपोर्टर दिनहुँ होइन, घण्टैपिच्छे ओइरिन थाल्छन् र प्रत्यक्ष प्रसारणको तयारी गर्छन्।
गरिबको बस्ती रहेको गाउँमा मेला लाग्न थाल्छ — रोटीपिङ, बदाम र भटमासका स्टल, कटन क्यान्डी र बेलुनका पसल खुल्छन्। गाउँ गुल्जार हुन्छ तर किसान दाजुभाइको अवस्था झन् कठिन बन्छ। शौचालय जाँदासमेत आफ्नै दिसा लाइभ प्रसारण हुने हो कि भन्ने त्रास उनीहरूलाई हुन्छ। समस्या ऋणभन्दा पनि संसारको नजरबाट कसरी अलग बस्ने भन्नेमा सर्छ। फिल्मको अन्त्यमा दाजुभाइ ट्र्याक्टरको पछाडि लुकेर भागिरहेका देखिन्छन्।
जीवन सस्तो, मृत्यु महँगो
फिल्मको कथा त्यहीँ टुंगिन्छ, जहाँ सर्वसाधारण र किसानका समस्या थाँती रहन्छन्। उनीहरूको जीवनमा क्लाइमेक्स आउँदैन, ह्याप्पी इन्डिङ पनि हुँदैन। किसान दाजुभाइ के समस्याबाट गुज्रिरहेका छन् र कस्तो मनोदशामा छन् भन्नेतर्फ कसैको ध्यान जाँदैन; सबैलाई उनीहरूको विवशतामाथि टेकेर आफ्नो उचाइ बढाउनु छ।
फिल्मले प्रदूषित राजनीतिलाई मात्र होइन, अरूको पीडालाई मरमसला बनाउने सञ्चारमाध्यमलाई पनि चोटिलो व्यङ्ग्य गरेको छ। सर्वसाधारणका व्यावहारिक कठिनाइमा आँखा चिम्लने, उनीहरूको कष्टप्रति कहिल्यै जवाफदेही नहुने र मृत्युमाथि सौदाबाजी गर्ने प्रवृत्तिलाई फिल्मले उदाङ्गो पारेको छ।
अन्तमा फिल्मले एउटै प्रश्न छाड्छ — सर्वसाधारणको जीवन उसको मृत्युभन्दा किन सस्तो हुन्छ ? बाँचुञ्जेल उसको जीविका, बसोबास र यातायात सहज बनाइदिनुपर्ने, खेती गर्दा मल र बीउबिजन उपलब्ध गराइदिनुपर्ने, उपचार गर्दा कम खर्चिलो अस्पताल दिनुपर्ने र सानो उद्यम गर्दा वित्तीय सहयोग गरिदिनुपर्ने हुन्थ्यो। तर जीवनभर यस्तो सहजीकरण नगरिने र मृत्यु भएपछि मात्र त्यसको मोल तोकिने अवस्थालाई फिल्मले उजागर गरेको छ।
