खानाको समयले मस्तिष्क स्वास्थ्यमा पार्न सक्छ ठूलो प्रभाव : अध्ययन

खानपानले मात्र होइन, खानाको समयले पनि मस्तिष्क स्वास्थ्यलाई असर गर्न सक्छ। नयाँ अनुसन्धानले बुढेसकालमा मस्तिष्कको क्षमता तीव्र राख्न दिनको एक निश्चित समयमा मात्र खाना खाने बानीले मद्दत पुग्ने देखाएको छ।

अमेरिकन सोसाइटी फर न्युट्रिसनको पोषण २०२६ सम्मेलनमा प्रस्तुत गरिएको यो अनुसन्धानले वृद्ध महिलामा समयसीमित खानपान (टाइम–रेस्ट्रिक्टेड इटिङ) को प्रभाव अध्ययन गरेको हो।

अध्ययनको विधि र सहभागी

यस अध्ययनमा ५० देखि ७९ वर्ष उमेरका ४७ जना बढी तौल तथा मोटोपना भएका महिला सहभागी थिए। उनीहरू सबैलाई छ महिनाको तौल घटाउने कार्यक्रममा सामेल गराइएको थियो। सहभागी सबैले दैनिक क्यालोरी सेवन ५०० क्यालोरीले घटाउनुपर्ने निर्देशन पाएका थिए। तीमध्ये २६ जनालाई दिनको नौ घण्टाभित्र मात्र सबै खाना खान भनिएको थियो भने बाँकी महिलाले सामान्य १२ घण्टाको समयमा खाना खान सक्ने थिए।

समयसीमित समूहका महिलाहरू प्रायः बिहान १० बजेदेखि साँझ ६ बजेसम्म खाना खान्थे, जुन दिनको लगभग आठ घण्टा हुन आउँछ। यसको विपरीत सामान्य समूहले औसत १२ घण्टासम्म खाना खाने गरेको थियो।

परिणाम : तौल समान, मस्तिष्क क्षमतामा भिन्नता

छ महिनापछि दुवै समूहको तौल लगभग १५ पाउण्डले घटेको थियो, अर्थात् तौल घटाउने दरमा कुनै खास फरक थिएन। तर, समयसीमित समूहले स्थानिय योजना (स्पेसियल प्लानिङ) र समस्या समाधानसम्बन्धी परीक्षणमा उल्लेखनीय रूपमा राम्रो प्रदर्शन गर्यो। साथै, उक्त समूहले स्मरणशक्ति र सिकाइसम्बन्धी परीक्षणमा कम गल्ती गर्यो।

यस अध्ययनकी प्रमुख अनुसन्धानकर्ता सु शेप्सले एक प्रेस विज्ञप्तिमा भनिन्, “तौल घटाउनुले मात्र बुढेसकालसँग सम्बन्धित मस्तिष्क क्षमताको ह्रासलाई केही हदसम्म रोक्छ।” तर, दुवै समूहको तौल समान रूपमा घटे पनि मस्तिष्क परीक्षणको नतिजा फरक आएकोले समयसीमित खानपान (एक प्रकारको आन्तरिक उपवास) नै प्रमुख कारक रहेको उनले बताइन्। शेप्सले भनिन्, “यी नतिजाहरूले दैनिक कार्यमा जानकारी सम्झन सक्ने क्षमता र स्मरण, ध्यान तथा समस्या समाधानसँग सम्बन्धित गल्ती घटाउन मद्दत गरेको देखाउँछ।”

सम्भावित स्पष्टीकरण र भविष्यको अनुसन्धान

यो अध्ययन सानो आकारको भए पनि भविष्यको अनुसन्धानले ठूलो जनसमूहमा यो प्रभाव पुष्टि गर्न र खानाको समयले मस्तिष्कमा कसरी प्रभाव पार्छ भनेर पत्ता लगाउन सक्ने वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ। अनुसन्धानकर्ताहरूले सर्काडियन रिदम, सूजन, मेटाबोलिक स्वास्थ्य र पोषक तत्वप्रति शरीरको प्रतिक्रियासँग सम्बन्धित जैविक प्रक्रियाहरूले मस्तिष्कलाई फाइदा पुर्याउन सक्ने सम्भावना रहेको बताएका छन्। यसअघि गरिएको अनुसन्धानले पनि बिहान ६ बजेदेखि राति १० बजेभित्र खाना खाने बानी शरीरको प्राकृतिक सर्काडियन रिदमसँग मिल्दा फाइदा हुने देखाएको थियो।