काठमाडौं, अगस्ट १८। युकेस्थित साइन्टिफिक एक्सप्लोरेशन सोसाइटी (एसईएस) ले हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयका सांस्कृतिक मानवशास्त्री, नीति विज्ञ तथा सामाजिक वैज्ञानिक अब्दुल्लाह रुबाएत चौधरीलाई सन् २०२६ को एलोडी स्यान्डफोर्ड एक्सप्लोरर घोषणा गरेको छ। उनलाई नेपालको मुस्ताङमा सञ्चालन हुने एक वर्षे अनुसन्धान अभियानका लागि यो पुरस्कार प्रदान गरिएको हो।
चौधरीको अभियान मुस्ताङमा बोन समुदायको परम्परागत पारिस्थितिक ज्ञानको दस्तावेजीकरणमा केन्द्रित छ। परियोजनाका अनुसार यो ज्ञान परम्परा करिब १८ हजार वर्ष पुरानो मानिन्छ।
उच्च हिमाली क्षेत्रमा अध्ययन
यो अभियान मुस्ताङको उच्च उचाइको ट्रान्स-हिमालयी क्षेत्र, कालीगण्डकी खोँचलगायतका भागमा सञ्चालन हुनेछ। अभियानले बोन समुदायको प्रकृतिसँगको सम्बन्धले जलवायु परिवर्तन अनुकूलन र जैविक विविधता संरक्षणका समकालीन उपायमा कसरी योगदान दिन सक्छ भन्ने अध्ययन गर्नेछ।
समुदायकै सहभागितामा अनुसन्धान
चौधरी र उनको टोलीले बोनका आध्यात्मिक नेताहरू तथा युवाहरूसँग मिलेर काम गर्नेछ। उनीहरूको ज्ञानलाई आदिवासी 'एथ्नोफोटोग्राफी' विधिमार्फत दस्तावेजीकरण गरिनेछ। परियोजनाले संरक्षण सूचक, सहभागितामूलक नक्सा र समुदायकै स्वामित्वमा रहने फिल्ड फिल्म विकास गर्ने लक्ष्य लिएको छ।
परम्परागत माथिबाट तलतिर लादिने (टप-डाउन) अनुसन्धान मोडेललाई नअपनाई यो परियोजना समुदायकै सहभागितामा अघि बढ्ने बताइएको छ। दस्तावेजीकरण गरिने सम्पदा र ज्ञानको स्वामित्व समुदायमै कायम रहने परियोजनाले जनाएको छ।
निष्कर्ष साझा गर्ने योजना
अभियानका निष्कर्ष संयुक्त राष्ट्रसंघीय ग्लोबल बायोडाइभर्सिटी फ्रेमवर्क, जैविक विविधता महासन्धि (सीबीडी) सचिवालय र नेपालको वन तथा वातावरण मन्त्रालयमा साझा गरिने योजना छ। हाइडेलबर्ग विश्वविद्यालयको एथनोग्राफी संग्रहालय र काठमाडौं विश्वविद्यालयमा प्रदर्शनीसमेत आयोजना गरिनेछ।
एसईएसले अन्वेषण, वैज्ञानिक अनुसन्धान र संरक्षणलाई संयोजन गर्ने अभियानहरूलाई सहयोग गर्दै आएको छ। एलोडी स्यान्डफोर्ड एक्सप्लोरर पुरस्कार महत्त्वपूर्ण वैज्ञानिक तथा संरक्षणोन्मुख अभियानमा संलग्न अन्वेषकहरूलाई प्रदान गरिन्छ।
