पूर्वी नेपालमा बसोबास गर्ने लिम्बु (याक्थुङ) समुदायले आज साउन १ गते आफ्नो मौलिक पर्व सिसेक्पा तङनाम धुमधामका साथ मनाएको छ। यो पर्व हरेक वर्ष साउने सङ्क्रान्तिका दिन मनाइन्छ, जुन लिम्बु समुदायका लागि प्रकृतिप्रतिको श्रद्धा र नयाँ उत्पादनप्रतिको सम्मान प्रकट गर्ने सांस्कृतिक अवसर हो।
पर्वको मुख्य आकर्षण नयाँ पाकेका अन्न, फलफूल तथा वनस्पतिहरू इष्टदेवलाई चढाएर घरको मूलढोकामाथि हरियो बाबियोको डोरीले लहरै उनेर झुन्ड्याउने परम्परा हो। यसो गर्नाले घरमा सुख, शान्ति र राम्रो बाली भित्रिने विश्वास गरिन्छ।
प्रकृति र सामूहिकताको उत्सव
सिसेक्पा तङनाम केवल धार्मिक अनुष्ठान मात्र नभई परिवार र समुदायबीचको एकता र सद्भावको पर्व पनि हो। यस दिन परिवारका सबै सदस्य भेला भएर घरमा उपलब्ध अन्न, फलफूल र स्थानीय परिकार तयार गरी सामूहिक भोजन गर्छन्। आफन्त र छिमेकीसँग शुभकामना आदानप्रदान गर्ने चलनले सामाजिक सम्बन्धलाई सुदृढ बनाउँछ। लिम्बुभाषा विकास तथा संस्कृति केन्द्रका अध्यक्ष दिल पाक्साङवाका अनुसार यस परम्पराले घरमा सुख, शान्ति र समृद्धि ल्याउने विश्वास व्यक्त गर्छ।
पर्वको अर्को विशेषता साँझपख देखिन्छ, जब गाउँभरि एकसाथ बन्दुक पड्काउने, थाल, झ्याम्टा, नाङ्लो र ढोल बजाउने परम्परा अहिले पनि जीवित छ। बालबालिकादेखि युवायुवतीसम्म घरमूलीको निर्देशनमा घरभित्र र वरिपरि घुम्दै यी सामग्री बजाउँछन्। यसो गर्नाले अशुभ शक्ति, रोग र नकारात्मक ऊर्जालाई घरबाट बाहिर लखेटी नयाँ कृषि चक्र सुखद बनाउने जनविश्वास छ।
मौलिक पर्वको संरक्षण र प्रवर्द्धन
नेपाल आदिवासी जनजाति महासंघका अध्यक्ष टीआर सेनेहाङका अनुसार सिसेक्पा तङनामले ‘सङ्क्रान्ति जाऊ, मङ्क्रान्ति आऊ, अनिकाल जाऊ, सहकाल आऊ’ भन्ने भाव व्यक्त गर्छ। उनका अनुसार यो पर्व कृषि सभ्यता र प्रकृतिप्रतिको विश्वाससँग गाँसिएको सांस्कृतिक अभ्यास हो।
आधुनिकता र बसाइँसराइले केही मौलिक परम्परा लोप हुने चिन्ताबीच पछिल्ला वर्षमा लिम्बु समुदाय आफ्ना पर्वको संरक्षण र प्रवर्द्धनमा सक्रिय बनेको छ। विभिन्न सांस्कृतिक संस्था र स्थानीय तहले सिसेक्पा तङनामलाई व्यवस्थित रूपमा मनाउन प्रोत्साहन गरिरहेका छन्। केही स्थानीय तहले यस अवसरमा सार्वजनिक बिदासमेत दिन थालेका छन्। छथर गाउँपालिकाका अध्यक्ष सन्तोष तिगेलाका अनुसार विभिन्न जातजातिका मौलिक पर्वको संरक्षणका लागि स्थानीय बिदा दिने र सांस्कृतिक कार्यक्रम सञ्चालनमा गाउँपालिकाले सहयोग गर्दै आएको छ।
सिसेक्पा तङनाम लिम्बु समुदायको जीवनदर्शन हो, जसले प्रकृति, कृषि, परिवार, समुदाय र संस्कृतिलाई एउटै सूत्रमा बाँधेको छ। पुस्तौँदेखि चलिआएको यो परम्पराले नयाँ पुस्तालाई आफ्ना जरा र संस्कृतिसँग जोडिराख्न महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्दै आएको छ।