बोरियल जङ्गल, हिमनदी र हिमशृंखलाका लागि परिचित अमेरिकाको अलास्का राज्यमा एक नेपाली चराप्रेमीले सहयात्री सविनासहित गरेको अवलोकन यात्रामा दुर्लभ बोरियल प्रजातिका चरा भेटिएका छन्। क्यानडाको ब्रिटिस कोलम्बियामाथिबाट उडान भर्दै अलास्काको फेरब्यांक्स पुगेको र त्यहाँबाट डेनाली राष्ट्रिय निकुञ्जसम्म पुगेको यो यात्रामा कैंची ठुँडे (ह्वाइट विङ्ग्ड क्रस बिल), ब्ल्याक ब्याक्ड उड्पेकर र गोल्डेन इगलजस्ता चरा नजिकबाट देखिए। वर्षौंदेखि खोजिरहेको हार्लिकिन डक भने यसपटक पनि भेटिएन।
जहाजबाट बाहिर देखिने दृश्यले नै यात्रुलाई कुनै चित्रकला प्रदर्शनीमा पेन्टिङ हेरेझैं अनुभूति दिन्थ्यो। त्रिकोणात्मक र समान आकारका सल्लाका रूख, जाडोयामको तयारीमा रङ फेर्दै गरेका भोजपत्र, बैंस र यास्पेनका रूख, हिमनदी र खोलाले ताछेर बनाएका उपत्यका — सबै मिलेर एउटा अलौकिक भूभाग बनेको थियो। त्यहाँ एक प्रकारको शून्यता र हजारौं प्रकारका आवाज सँगसँगै थिए। त्यो क्षेत्र भने अलास्का नभई क्यानडाको ब्रिटिस कोलम्बियाको पश्चिमी भाग थियो, जहाँबाट जहाज बोरियल जङ्गलमाथि उड्दै गयो। पाइलटले फेरब्यांक्स शहरमा अवतरण गर्न लागिएको जानकारी दिएपछि शहर फराकिलो रूपमा फैलिएको देखियो।
तर यात्राको मुख्य लक्ष्य शहर बजार थिएन, चरा थिए। मुख्य भूभाग अर्थात् लोअर ४८ मा पाइन नसक्ने केही प्रजाति अलास्कामा सजिलै भेटिने भएकाले कम्तीमा छ–सात वटा नयाँ प्रजाति (लाइफर) भेटिने आशा थियो। चरा खोज्न उपलब्ध हुने समयको सीमितताले भने यात्रुलाई तनाव दिइरहेको थियो।
चराहरू वासस्थानअनुसार फरक हुन्छन् — कुनै ठाउँमा कहिलेकाहीं झुक्किएर मात्र देखिने प्रजाति अर्को ठाउँमा सयौंको सङ्ख्यामा भेटिन्छ। फेरब्यांक्समा त्यस्तै भयो; बसेको आवास बाहिरै सयौंको सङ्ख्यामा कैंची ठुँडे देखिए। नेपालीमा कैंची ठुँडे भनिने यो चराको चुच्चो कैंचीजस्तै क्रस आकारको हुन्छ र यो तितु अर्थात् फिन्च समूहमा पर्छ। उत्तरी गोलार्धको समेत उत्तरी भेगमा पाइने यो चरा ती चराप्रेमीले यसअघि दुई पटक मात्र देखेका थिए, सविनाका लागि भने यो पहिलो अवलोकन बन्यो। अलास्का आफैं बोरियल क्षेत्र भएकाले फेरब्यांक्समा बोरियल प्रजातिको कमी थिएन; मिनेसोटाको उत्तरी भेगमा वर्षमा एकचोटि झुक्किएर मात्र देखिने बोरियल चिकडी फेरब्यांक्समा घरभँगेराजस्तै सजिलै भेटिन्थ्यो।
हार्लिकिन डकको खोजी
फेरब्यांक्सस्थित युनिभर्सिटी अफ अलास्काको उत्तरी परिसरमा समिथ लेक नामको पोखरी छ, जसको छेउबाट हिँड्न राम्रो हाइकिङ ट्रेल बनाइएको छ। केही मानिसले त्यही लेकमा हार्लिकिन डक देखेको खबरले चराप्रेमीलाई उत्साहित बनायो, किनकि त्यो हाँस उनले झन्डै छ वर्षदेखि खोजिरहेका थिए र कहिल्यै भेटेका थिएनन्। त्यस क्षेत्रमा यो हाँसले प्रजनन नै गर्ने भएकाले यसपटक पक्कै भेटिन्छ भन्ने विश्वास थियो।
ट्रेल वृत्तचित्रमा देखिने बोरियल फरेस्टभित्रै थियो। प्रबल सल्लाका रूखका बीचमा रहेको ट्रेलको भुईं झ्याउ (मस) को कार्पेटले ढाकिएको थियो, हिँड्दा गद्दामा टेकेझैं लाग्थ्यो। वरपर नयाँ वनस्पति, च्याउ र पुतली थिए, जसको तस्बिर खिच्दै दुई जना अघि बढे। चरा पहिचानमा निपुण सविनाले यास्पेनको रूखमा झगडा गरिरहेका दुई चरा देखाइन्; दूरबिन तेर्स्याएर हेर्दा त्यो ह्यामनड्स फ्लाईक्याचर निस्कियो। नेपालमा नपाइने भएकाले खासै चिनिने यो चरा ती चराप्रेमीले यसअघि एक पटक मात्र देखेका थिए, सविनाका लागि भने यो पनि लाइफर बन्यो। त्यसपछि थोप्ला भएको अर्को चरा — टाउन्सेण्ड्स वार्ब्लर — पनि भेटियो, जो अर्को नयाँ प्रजाति थियो।
ट्रेल फराकिलो हुँदै लेकतिर मोडियो। ताल सुन्दर थियो, तर त्यहाँ भेटिए अधिकांश हरियो टाउके हाँस मात्र। कालो टाउको, निधार र आँखाको छेउमा सेतो, गालामा सेतो थोप्लो, खरानी रङको छाती र कैलो शरीर भएको हार्लिकिन डक भने घण्टौं खोज्दा पनि भेटिएन। 'डेनाली राष्ट्रिय निकुञ्जमा त भेटिन्छ कि' भनेर चित्त बुझाउँदै उनीहरू अघि बढे।
डेनालीतिरको बाटो
फेरब्यांक्सबाट करिब २ घण्टा २० मिनेटमा डेनाली पुगिन्छ, तर बाटोमा रोकिँदै हिँड्दा केही ढिलो भयो। बीच बाटोमा आगलागी भएको ठूलो वन क्षेत्र आयो — बोरियल फरेस्ट र आगो लागेको क्षेत्रमा पाइने ब्ल्याक ब्याक्ड उड्पेकरको खोजीमा गाडी रोकियो। केहीबेरमै दुई चरा उडेर एउटा रूखमा बसे र ती खोजेकै प्रजातिका निस्किए; त्यो सविनाको अर्को लाइफर बन्यो। बाटोभरि घुम्ती, कता–कता फाट्टफुट्ट हिमाल र मनमोहक दृश्य देखिन्थे।
डेनाली राष्ट्रिय निकुञ्जमा आफ्नो गाडी जहाँ पायो त्यहीं लैजान पाइँदैन। डुल्न मात्र गए १५ माइलसम्म निजी गाडी लैजान पाइन्छ, क्याम्पिङ गर्ने भए अझै भित्र पुग्न सकिन्छ, तर घुम्नका लागि भने निकुञ्जकै बसमा जानुपर्छ। ढिलो बुकिङ गरेकाले दिउँसो २:३० को बस पाइयो र चार घण्टा जति समय बाँकी थियो। सोही समयमा हर्स शु लेकतिर छोटो हाइक गर्ने योजना बन्यो।
पोखरी सानो भए पनि त्यहाँसम्मको बाटो निकै रमाइलो थियो, कता–कता नेपाली हिमाली भेगको झल्को दिन्थ्यो। बाटोमा ह्वाइट विङ्ग्ड क्रस बिलको बथान नजिकैको रूखमा बस्यो; यो यात्राभरि ती चरा सबैभन्दा नजिकबाट देखिएको अवसर थियो। ट्रेल केहीबेर निनाना नदीको किनारमा पुग्यो, जहाँ हार्लिकिन डकको आशमा दूरबिन घुमाइयो, तर हाँस भेटिएन। पोखरी हिमनदीबाट आएको सङ्लो पानीले बनेको हरियो तालजस्तो देखिन्थ्यो, वरपर सल्लाका रूख र पानीमा तिनै रूखका प्रतिबिम्ब। वरपर बोरियल चिकडीहरू गीत गाइरहेका थिए भने पोखरीको पुलमा बस्दा क्यार्र आवाज आयो — किङ्फिसर।
बस यात्रामा दुर्लभ भेट
भिजिटर सेन्टरको रेस्टुरेन्टमा खाजा खाएर बस चढेपछि निकुञ्जभित्रको यात्रा सुरु भयो। जति भित्र गयो, त्यति अनकन्टार लाग्थ्यो — जता हेरे पनि रमाइलो दृश्य। बस चालकले समय–समयमा गाडी रोकेर देखिएका जीवजन्तुबारे जानकारी दिन्थे। सबैभन्दा पहिले देखियो मूस — संसारको सबैभन्दा ठूलो प्रजातिको हरिण, जसको उचाइ ७ फिटसम्म र तौल ७५० किलोग्रामसम्म हुन सक्छ।
केहीबेरपछि चालकले फेरि बस रोकिन् र 'हाम्रो राज्यको राष्ट्रिय चरा — विलो टारमिगन' भनिन्। रोडको छेउमा आनन्दसँग बसिरहेका केही टारमिगन देखिए। कुखुरा प्रजातिका यी चरा नेपाली हिसाबले डाँफेको परिवारमा पर्ने भए पनि फरक प्रजातिका हुन्। ती चराप्रेमीका लागि यो लाइफर ९१४ र अमेरिकाका लागि ५३८औं चरा बन्यो।
बसले यात्रुलाई सडकको अन्त्यसम्म पुर्यायो। कुनै बेला १३५ माइल लामो हुने यो सडक केही वर्षअघि गएको पहिरोका कारण अहिले ४३ माइलमा सीमित छ। टोलकाट खोलाको पूर्वी फोर्क पुल नजिक खुला उपत्यका भएकाले हावा राम्रै चलेको थियो, तर चरा खासै थिएनन् — लामपुच्छ्रे चरा र राज काग मात्र देखिए। १५ मिनेटको विश्रामपछि आएकै बसमा फर्किने निर्णय गरियो, किनकि फर्केर फेरब्यांक्स नै पुग्नुपर्ने थियो र स्याभेज रिभरतिर पनि हार्लिकिन डक खोज्नु थियो।
फर्किंदै बाटोमा राज कागभन्दा धेरै ठूलो देखिने एउटा चरा देखियो। बस रोक्न अनुरोध गरेर हेर्दा त्यो बाल्ड इगलभन्दा फरक थियो र गोल्डेन इगल जस्तै लाग्यो। पहिलो वर्षको बाल्ड इगल र गोल्डेन इगल उस्तैउस्तै देखिने भएकाले गलत पहिचान हुन सक्ने तनाव थियो, तर अन्तिममा तस्बिरबाट त्यो गोल्डेन इगल नै रहेछ भन्ने पुष्टि भयो। चालकले पनि त्यो यहाँ भेट्न गाह्रो चरा भएको बताइन्। स्याभेज रिभरमा भने हार्लिकिन डक पनि भेटिएन, नर्दन व्हिटीयर पनि भेटिएन। तैपनि डेनालीले मन जित्यो र अर्को वर्ष समय लिएर हाइकिङ तथा बर्डिङ गर्ने सोचका साथ उनीहरू फेरब्यांक्स फर्किए।
