विद्यालय परिसरमै कृषि शिक्षा: ग्वाघा माविका विद्यार्थीले तीन वर्षमा कमाए आठ लाख

गुल्मीको चन्द्रकोट गाउँपालिका–५ ग्वाघामा रहेको ग्वाघा माध्यमिक विद्यालयले विद्यार्थी, शिक्षक र समुदायको सक्रिय सहभागितामा कृषि कर्म गर्दै तीन वर्षमा आठ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको छ। विद्यालय परिसरको दुई रोपनी जग्गामा गरिएको खेतीबाट प्राप्त आम्दानी विद्यार्थीको शैक्षिक भ्रमण, छात्रवृत्ति र कल्याणकारी कोषमा परिचालन गरिएको छ।

कृषि शिक्षाको अनौठो अभ्यास

विद्यालयले कक्षा ८ देखि १० सम्मका ९० जना विद्यार्थीलाई कृषि कर्ममा संलग्न गराएको छ। विद्यार्थीहरू आलोपालो, बिदाको दिन, खाली पिरियड र विद्यालय समयभन्दा अघिपछिको समयमा खटिने गर्छन्। उनीहरूले मल्चिङ प्रविधिबाट अकबरे खुर्सानी, अदुवा, च्याउ, स्कुस र सिमीजस्ता तरकारी खेती गरिरहेका छन्। विद्यालयका प्रधानाध्यापक प्रकाश थापाका अनुसार खाली समयमा विद्यार्थीहरू मोबाइलमा गेम खेल्ने वा कुलतमा फस्ने समस्या थियो, जसलाई रोक्न यो अभ्यास सुरु गरिएको हो।

‘खाली समयमा विद्यार्थीले नपढ्ने, कुलतमा फस्ने र मोबाइलमा गेम मात्रै खेल्ने समस्या थियो। विद्यार्थीका सिकाइका रुपमा खाली पिरियड, बिदाको दिन र अघिपछिको समय सदुपयोगका लागि सुरु गरेका हौं,’ प्रधानाध्यापक थापाले भने।

विद्यार्थीको अनुभव

कक्षा ८ मा अध्ययनरत आरोही काउछाले समूहमा मिलेर काम गर्ने बानीको विकास भएको बताइन्। ‘विद्यालयको सिकाइ घरमा पनि पेशाका रुपमा अगाडि बढाउन सकिने सोचेका छौं,’ उनले भनिन्। कक्षा ११ मा पढ्ने शुलभ कार्कीले विद्यालयमा सिकेर घरमै व्यवसायिक खेती सुरु गरेका छन्। उनले आफ्नो खर्च कृषिबाटै चलाउँदै आएको बताए। अर्का विद्यार्थी सोनिया कार्कीले आधुनिक प्रविधिबाट गरिएको खेतीले परम्परागत खेतीभन्दा धेरै फाइदा पुगेको उल्लेख गरिन्। यसैगरी, समिर कार्कीले कृषिबाट पनि रोजगारी र आम्दानी हुने पाठ विद्यालयमै सिकेको बताए।

आर्थिक उपलब्धि र समुदायको सहयोग

तीन वर्षको अवधिमा विद्यालयले आठ लाख रुपैयाँ आम्दानी गरेको प्रधानाध्यापक थापाले जानकारी दिए। यस मध्ये दुई लाख रुपैयाँ विद्यार्थीको शैक्षिक भ्रमण र छात्रवृत्तिमा खर्च भएको छ भने बाँकी ६ लाख रुपैयाँ ‘विद्यार्थी कल्याणकारी कोष’मा बचत रहेको छ। गत वर्ष मात्रै अकबरे खुर्सानी बिक्रीबाट डेढ लाख रुपैयाँ आम्दानी भएको थियो भने ६ क्विन्टलभन्दा बढी अदुवा बिक्री गरिएको थियो। हाल अकबरे खुर्सानी प्रतिकिलो ३ सय रुपैयाँमा बिक्री भइरहेको छ।

विद्यालय व्यवस्थापन समिति अध्यक्ष लिलबहादुर रानाले समुदायबाट निःशुल्क जग्गा, मल तथा अन्य सहयोग प्राप्त भइरहेको बताए। चन्द्रकोट गाउँपालिका अध्यक्ष युवराज केसीले विद्यालयको यो प्रयासलाई प्रोत्साहन गर्दै गत वर्ष ७५ हजार रुपैयाँ सहयोग गरेको जानकारी दिए। उनले पढ्दै कमाउँदै कार्यक्रममा विद्यालयलाई जोडेर थप सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता व्यक्त गरे।