युक्रेनमा युद्धबन्दीको रूपमा रहेका एक २४ वर्षीय नेपालीले स्वदेश फर्काउन नेपाल सरकारले कूटनीतिक पहल थाल्नुपर्ने बताएका छन्। रोल्पा जिल्लाका प्रतिक पुन सन् २०२३ को नोभेम्बरदेखि युक्रेनी सेनाको नियन्त्रणमा छन्। हाल उनी युक्रेनको पश्चिमी क्षेत्र ल्भिभस्थित युद्धबन्दी शिविरमा रहेको जानकारी दिइएको छ।
पुन घरका एक्ला छोरा हुन्। नेपालमा उनको कुनै सैन्य वा प्रहरी सेवाको अनुभव छैन। बुबाको मृत्यु भएको छ महिनापछि सन् २०२३ को जुनमा उनी पढ्न र काम गर्ने उद्देश्यसहित रुस पुगेका थिए। उनको गाउँकै एक आफन्तको सुझावमा उनी रुस गएका हुन्। रुस पुर्याउन करिब पाँच लाख रुपैयाँ खर्च लागेको उनले बताए। उनकी आमा र तीन बहिनी छन्, जसमध्ये दुईको विवाह भइसकेको छ।
रुसी सेनामा भर्ती र मोर्चामा पुग्नुको कथा
आर्थिक अवसर खोजिरहेका पुनले सन् २०२३ को सेप्टेम्बरमा एक साथीसँगै रुसी सेनामा आवेदन दिए। दस्तखत गर्दा अनुवादक रहे पनि सम्झौता पत्र रुसी भाषामा थियो र उनीहरूले त्यसको सामग्री बुझ्न सकेका थिएनन्। भर्तीकर्ता र सेनामा रहेका साथीहरूले दिएको आश्वासनअनुसार उनले करिब ४६ हजार अमेरिकी डलर वार्षिक तलब, रुसी नागरिकता र पछाडिको क्षेत्रमा मात्र काम गर्ने अवसर पाउने अपेक्षा गरेका थिए। पछाडिको क्षेत्र भन्नाले सामग्री ढुवानी र घाइते सैनिकको सहयोग गर्ने जिम्मेवारी उनले बुझेका थिए।
तर करिब दुई साताको आधारभूत तालिमपछि उनलाई अप्रत्याशित रूपमा मोर्चामा खटाइयो। तालिमलाई उनले ‘सहज र सरल’ बताए। त्यसको केही समयपछि नै सन् २०२३ को नोभेम्बरमा युक्रेनी सेनाले उनलाई पक्राउ गर्यो।
बन्दी जीवन र नेपाल सरकारसँगको आग्रह
पछिल्लो अन्तर्वार्ताका क्रममा उनी झन्डै ३२ वा ३३ महिनादेखि युद्धबन्दी रहेको बताइएको छ। शिविरमा दिइने व्यवहार भने राम्रो रहेको उनले बताए। ‘अवस्था राम्रो छ, कुनै गुनासो छैन,’ उनले भने। तर फोनमा कुरा गर्न भने निषेध छ। अन्तर्राष्ट्रिय रेडक्रस समिति (आइसीआरसी) मार्फत पठाइने पत्रमार्फत उनी कहिलेकाहीँ नेपालको परिवारसँग सम्पर्कमा रहने गरेका छन्।
उनले नेपाली कूटनीतिक अधिकारीसँग हालै कुनै सम्पर्क हुन नसकेको बताए। करिब दुई वर्षअघि किभमा एक अनुवादकको भूमिकामा रहेका व्यक्तिसँग छोटो भेट भएको उनको भनाइ छ। युद्धबन्दी साटासाटको अपेक्षा पूरा नहुँदा उनी शिविरबाट बाहिरिने विकल्पका रूपमा नेपाल वा रुस जुनसुकै देशमा जान तयार रहेको बताउँछन्।
आफूसँगै करिब नौ जना नेपाली नागरिक यस्तै अवस्थामा रहेको भन्दै उनले नेपाल सरकारले औपचारिक कूटनीतिक पहल थाल्नुपर्ने बताए। ‘केही कदम चाल्नुहोस् र जुनसुकै प्रक्रियाबाट भए पनि हामीलाई देश फर्काउनुहोस्,’ उनले नेपाली अधिकारीहरूसँग आग्रह गरे।