नेपालका अग्रणी समाचार फोटोग्राफर मिनरत्न बज्राचार्यको क्यामेरासँगको सम्बन्ध संयोगले सुरु भएको हो। सन् १९८५ मा १९ वर्षको उमेरमा अष्ट्रेलिया पुग्दा एक साथीले उनलाई क्यामेरा उपहार दिए। उनको पहिलो तस्बिर सिड्नी ओपेरा हाउसको थियो। त्यही क्षणदेखि सुरु भएको फोटोप्रतिको लगावले उनलाई नेपालको हालका इतिहासका संघर्षपूर्ण पानामाझ पुर्यायो।
जनआन्दोलन, माओवादी द्वन्द्व र शाही परिवार हत्याकाण्डजस्ता घटनाका क्षण बज्राचार्यका क्यामेराले कैद गरेका छन्। उनको पहिलो प्रकाशित तस्बिर 'द कमनर'मा छापिएको थियो, जसमा सन् १९८७ मा पत्रकार पदम थकुराठीमाथि गोली चलाउने आरोप लागेकाहरू देखिन्थे। त्यसबेला फोटो पत्रकारिता पेसाका रूपमा विकसित भइसकेको थिएन; नेगेटिभबाट डार्करुममा तस्बिर छापेर, महँगो जिंक ब्लक बनाएर मात्र कागजमा दानेदार कालोसेतो तस्बिर प्रकाशन गर्न सकिन्थ्यो।
अहिले ६१ वर्ष भइसकेका बज्राचार्यलाई चर्चामा ल्याउने तस्बिर भने २०४६ सालको जनआन्दोलनपछिको हो। विजय र्यालीमा विद्यार्थी कार्यकर्ता दुर्गा थापा भीडमाथि उफ्रँदै “लोकतन्त्र अमर रहोस्” भनिरहेको क्षण उनको क्यामेरामा कैद भयो। यसलाई नेपालको पहिलो जेनजेड विरोध प्रदर्शन भन्न सकिने उल्लेख छ। यो तस्बिरले निरंकुश राजतन्त्रलाई उछिनिसकेको देश र जनताको भावनालाई समेटेको मानिन्छ।
“मेरो करिअरमा मैले फोटो पत्रकारिता परिवर्तनको सशक्त उत्प्रेरक बन्न सक्छ भन्ने सिकेको छु, सामान्यतया राम्रोका लागि,” बज्राचार्य भन्छन्।
बज्राचार्यको करिअरले फोटोग्राफी प्रविधिको विशाल यात्रा देखेको छ। म्यानुअल कालोसेतो फिल्म क्यामेराबाट सुरु भएर रंगीन स्लाइड, डिजिटल क्यामेरा र अहिले मोबाइल फोनबाट सबै फोटोग्राफर बनेको युगसम्म उनले काम गरेका छन्। उनले क्यामेरालाई कहिल्यै निष्क्रिय उपकरणका रूपमा लिएनन्, बरु परिवर्तनको माध्यमका रूपमा लिए।
“एआईले फोटोग्राफीलाई फेरि परिवर्तन गर्दैछ, र त्यो आवश्यक रूपमा राम्रोका लागि होइन। यथार्थ कैद गर्न आफैं घटनास्थलमा उपस्थित हुनुको विकल्प छैन,” उनी भन्छन्।
बज्राचार्य नेपाल फोरम फर फोटो जर्नालिस्ट (एनएफपीजे) का अध्यक्ष भइसकेका छन् र नयाँ पुस्ताका फोटो पत्रकारहरूलाई प्रेरणा दिइरहेका छन्। उनका अनुसार क्यामेरा चलाउने सीप आधा कथा मात्र हो; फोटो पत्रकारले आफ्नो विधाबाट के हासिल गर्न चाहन्छन् भन्ने प्रश्न बढी महत्वपूर्ण छ। फोटोग्राफीले छायामा परेका मानिसका दैनिक संघर्षलाई देखाउनुका साथै इतिहासका प्रभावशाली पात्रका क्रियाकलापको साक्षी बन्ने क्षमता राख्ने उनको बुझाइ छ।
